Shloka 22
ललितोपाख्याने मन्त्रतारतम्यकथनम्
Hierarchy of Mantras in the Lalitopākhyāna
Devanagari script
ऊर्ध्वपुण्ड्रं त्रिपुण्डं वा पट्टवर्धनमेव वा / अगस्त्यपत्राकारं वा धृत्वा भाले निजोचितम् / अन्तर्हितश्च शुद्धात्मा सन्ध्यावन्दनमाचरेत्
Transliteration
ūrdhvapuṇḍraṃ tripuṇḍaṃ vā paṭṭavardhanameva vā / agastyapatrākāraṃ vā dhṛtvā bhāle nijocitam / antarhitaśca śuddhātmā sandhyāvandanamācaret
Translation
നെറ്റിയിൽ സ്വന്തം ആചാരപ്രകാരം ഊർധ്വപുണ്ഡ്രമോ ത്രിപുണ്ഡ്രമോ പട്ടവർധനമോ അഗസ്ത്യപത്രാകാരമോ ആയ തിലകം ധരിക്കണം. പിന്നെ അന്തർമുഖനായി ശുദ്ധചിത്തത്തോടെ സന്ധ്യാവന്ദനം ആചരിക്കണം.
Word by Word
ūrdhva-puṇḍramthe ūrdhva-puṇḍra mark
ūrdhva-puṇḍram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootūrdhva (प्रातिपदिक) + puṇḍra (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय ('vertical tilaka'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
tri-puṇḍramthe triple mark (tripuṇḍra)
tri-puṇḍram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottri (संख्या-प्रातिपदिक) + puṇḍra (प्रातिपदिक)
Formद्विगु-समास ('three puṇḍras/three lines'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
paṭṭa-vardhanampaṭṭa-vardhana mark
paṭṭa-vardhanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpaṭṭa (प्रातिपदिक) + vardhana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ('paṭṭa-increasing/paṭṭa-mark'—a kind of tilaka); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
evaindeed/just
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (indeed/only)
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
agastya-patra-ākāram(a mark) shaped like an Agastya leaf
agastya-patra-ākāram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootagastya (प्रातिपदिक) + patra (प्रातिपदिक) + ākāra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (षष्ठी-सम्बन्ध: 'in the form of Agastya-leaf'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
vāor
vā:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प (or)
dhṛtvāhaving applied
dhṛtvā:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdhṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive); पूर्वक्रिया (having placed/held/applied)
bhāleon the forehead
bhāle:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhāla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/locative), एकवचन
nija-ucitamappropriate to oneself
nija-ucitam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnija (प्रातिपदिक) + ucita (प्रातिपदिक; √uc धातु-निष्पन्न)
Formतत्पुरुष ('proper for oneself'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of the mark)
antarhitaḥwithdrawn (inwardly)
antarhitaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootantar+dhā (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP) 'withdrawn/collected'; पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/अन्वय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
śuddha-ātmāone of pure self
śuddha-ātmā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśuddha (प्रातिपदिक) + ātman (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय ('pure-souled'); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
sandhyā-vandanamsandhyā worship (sandhyāvandana)
sandhyā-vandanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsandhyā (प्रातिपदिक) + vandana (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष ('salutation at sandhyā'); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
ācaretshould perform/practice
ācaret:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootā+car (धातु)
Formविधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद