Shloka 95
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
तत्रालङ्कारजालं तु वर्तमानं सुदुर्लभम् / मद्वाणी वर्णयिष्यन्ती कण्ठ एव ह्रिया हता
Transliteration
tatrālaṅkārajālaṃ tu vartamānaṃ sudurlabham / madvāṇī varṇayiṣyantī kaṇṭha eva hriyā hatā
Translation
അവിടെ നിലകൊള്ളുന്ന അലങ്കാരജാലം അത്യന്തം ദുർലഭം; അതിനെ വർണ്ണിക്കാനൊരുങ്ങുന്ന എന്റെ വാക്ക് ലജ്ജയാൽ കണ്ഠത്തിൽ തന്നെയെ നിശ്ശബ്ദമാകുന്നു.
Word by Word
तत्रthere
तत्र:
Desha-adhikarana (देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (there)
अलङ्कारजालम्a network of ornaments
अलङ्कारजालम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअलङ्कार (प्रातिपदिक) + जाल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (अलङ्काराणां जालम् = net/array of ornaments)
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधबोधक अव्यय (indeed/but)
वर्तमानम्existing/present
वर्तमानम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (अलङ्कारजालम्) विशेषण
सुदुर्लभम्very rare
सुदुर्लभम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय-उपसर्ग) + दुर्लभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
मत्my
मत्:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-एकवचनार्थे पूर्वपद (my) used in compound; (मद्वाणी)
वाणीspeech/voice
वाणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवाणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वर्णयिष्यन्तीabout to describe
वर्णयिष्यन्ती:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवर्णय् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (future participle/परस्मैपदी भविष्यत्कालिक), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि प्रयोग (about to describe)
कण्ठेin the throat
कण्ठे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootकण्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
एवonly
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणबोधक अव्यय (only/just)
ह्रियाby modesty/shame
ह्रिया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootह्री (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
हताstruck/overcome
हता:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (वाणी) विशेषण