Previous Verse
Next Verse

Shloka 76

Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context

मुखदर्पण वृत्ताभचिबुका पाटलाधरा / शुचिभिः पङ्क्तिशुद्धैस्च विद्यारूपैर्विभास्वरैः / कुन्दकुड्मललक्ष्मीकैर्दन्तैर्दर्शितचन्द्रिका

mukhadarpaṇa vṛttābhacibukā pāṭalādharā / śucibhiḥ paṅktiśuddhaisca vidyārūpairvibhāsvaraiḥ / kundakuḍmalalakṣmīkairdantairdarśitacandrikā

അവളുടെ താടി മുഖദർപ്പണത്തെപ്പോലെ വൃത്തവും ദീപ്തവും; അധരം പാടലപുഷ്പവർണ്ണം. നിരയായി അതിശുദ്ധമായി, വിദ്യാരൂപമായി പ്രകാശിക്കുന്ന കുന്ദകുട്മലസൗന്ദര്യമുള്ള ദന്തങ്ങളാൽ ചന്ദ്രികപോലെ കാന്തി തെളിഞ്ഞു.

mukha-darpaṇahaving a face like a mirror
mukha-darpaṇa:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmukha (प्रातिपदिक) + darpaṇa (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga (स्त्रीलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Ekavacana (एकवचन); ṣaṣṭhī-tatpuruṣa (षष्ठी-तत्पुरुष) ‘mukhasya darpaṇaḥ’ used adjectivally
vṛtta-ābha-cibukāwith a round-looking chin
vṛtta-ābha-cibukā:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootvṛtta (प्रातिपदिक) + ābha (प्रातिपदिक) + cibuka (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; tatpuruṣa with upamā/ākāra sense ‘vṛttābhena cibukena yuktā’
pāṭala-adharāwith rosy lips
pāṭala-adharā:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootpāṭala (प्रातिपदिक) + adhara (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; karmadhāraya ‘pāṭalaḥ adharaḥ’
śucibhiḥwith pure/clean (ones)
śucibhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootśuci (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (or napuṃsaka) , Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Bahuvacana (बहुवचन); used as adjective to following
paṅkti-śuddhaiḥwith row-wise spotless (teeth)
paṅkti-śuddhaiḥ:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootpaṅkti (प्रातिपदिक) + śuddha (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana; tatpuruṣa ‘paṅktyā śuddhaiḥ’ (pure in rows)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-nipāta (समुच्चय-निपात) conjunction
vidyā-rūpaiḥwith knowledge-like (lustrous forms)
vidyā-rūpaiḥ:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootvidyā (प्रातिपदिक) + rūpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana; tatpuruṣa ‘vidyāyāḥ rūpaiḥ’ (forms like knowledge)
vibhāsvaraiḥwith radiant (ones)
vibhāsvaraiḥ:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootvibhāsvara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana
kunda-kuḍmala-lakṣmīkaiḥwith jasmine-bud-like beautiful (ones)
kunda-kuḍmala-lakṣmīkaiḥ:
Karaṇa
TypeAdjective
Rootkunda (प्रातिपदिक) + kuḍmala (प्रातिपदिक) + lakṣmīka (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana; tatpuruṣa ‘kunda-kuḍmala-sadṛśa-lakṣmīka’ (having the beauty of jasmine buds)
dantaiḥwith teeth
dantaiḥ:
Karaṇa
TypeNoun
Rootdanta (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Tṛtīyā, Bahuvacana
darśita-candrikāshowing moonlight (i.e., a moonlike smile)
darśita-candrikā:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootdarśita (कृदन्त; √dṛś/दृश्, क्त) + candrikā (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Prathamā, Ekavacana; tatpuruṣa ‘darśitā candrikā yasyāḥ’ (moonlight shown/manifest) used adjectivally