Shloka 56
Cintāmaṇi-gṛha Antara-kathana (Account of the Inner Chambers of the Cintāmaṇi Palace) — Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
अङ्गदेव्यन्तरारंभान्मञ्चस्य फलकावधि / चिन्तामणिमयाङ्गानि तत्त्वरूपाणि तापस
Transliteration
aṅgadevyantarāraṃbhānmañcasya phalakāvadhi / cintāmaṇimayāṅgāni tattvarūpāṇi tāpasa
Translation
ഹേ താപസാ! അങ്ങദേവ്യന്തരാരംഭം മുതൽ മഞ്ചത്തിന്റെ ഫലകാന്തം വരെ ഉള്ള അവയവങ്ങൾ ചിന്താമണിമയവും തത്ത്വരൂപവുമാകുന്നു.
Word by Word
अङ्गदेवी-अन्तर-आरम्भात्from the beginning of the inner (part) of Aṅgadevī
अङ्गदेवी-अन्तर-आरम्भात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootअङ्गदेवी (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + आरम्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/अपादान), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (अङ्गदेव्याः अन्तरः) + तत्पुरुषः (अन्तर-आरम्भः)
मञ्चस्यof the couch/platform
मञ्चस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootमञ्च (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), एकवचन
फलक-अवधिup to the plank/board (as the limit)
फलक-अवधि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootफलक (प्रातिपदिक) + अवधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्ययत्वेन ‘up to the plank/board’ अर्थे (अवधि-निर्देश)
चिन्तामणि-मय-अङ्गानिthe limbs made of wish-fulfilling gem
चिन्तामणि-मय-अङ्गानि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचिन्तामणि (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (चिन्तामणि-मय) + तत्पुरुषः (…-अङ्ग)
तत्त्व-रूपाणिhaving the form of principles (tattvas)
तत्त्व-रूपाणि:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतत्त्व (प्रातिपदिक) + रूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषणम् (अङ्गानि इति)
तापसO ascetic
तापस:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootतापस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन