Shloka 76
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
निमित्तमप्रतीघाते दृष्टे शब्दादिलक्षणे / अष्टावेतानि रूपाणि प्राकृतानि यथाक्रमम्
Transliteration
nimittamapratīghāte dṛṣṭe śabdādilakṣaṇe / aṣṭāvetāni rūpāṇi prākṛtāni yathākramam
Translation
അപ്രതിഘാതത്തിൽ നിമിത്തം, ശബ്ദാദി ലക്ഷണങ്ങളിൽ ദൃഷ്ടം (പ്രത്യക്ഷം)—ഇങ്ങനെ എട്ട് രൂപങ്ങൾ പ്രകൃതിജന്യങ്ങൾ, ക്രമപ്രകാരം.
Word by Word
nimittamcause/occasion
nimittam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnimitta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
apratīghātein non-obstruction
apratīghāte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roota-pratīghāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; नञ्-तत्पुरुषभाव (negated noun)
dṛṣṭewhen/where seen
dṛṣṭe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootdṛṣṭa (कृदन्त, √dṛś)
Formभूतकृदन्त (past passive participle) विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (सप्तमी-सम्बन्ध)
śabda-ādi-lakṣaṇein the characteristic beginning with sound
śabda-ādi-lakṣaṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśabda (प्रातिपदिक) + ādi (प्रातिपदिक) + lakṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (ādi-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
aṣṭaueight
aṣṭau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्याविशेषण
etānithese
etāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootetad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
rūpāṇiforms
rūpāṇi:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrūpa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
prākṛtāninatural/pertaining to prakṛti
prākṛtāni:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootprākṛta (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
yathā-kramamin order
yathā-kramam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय) + krama (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; क्रियाविशेषण