Shloka 5
प्रत्याहारवर्णनम्
Pratyāhāra—Cosmic Withdrawal / Dissolution Sequence
Devanagari script
संप्रक्षाले तदा वृ-त्ते प्रत्याहारे ह्युपस्थिते / प्रत्याहारे तदा तस्मिन्भूततन्मात्रसंक्षये
Transliteration
saṃprakṣāle tadā vṛ-tte pratyāhāre hyupasthite / pratyāhāre tadā tasminbhūtatanmātrasaṃkṣaye
Translation
‘സംപ്രക്ഷാല’ (സമ്യക് പ്രക്ഷാലനം) സംഭവിച്ച് പ്രത്യാഹാരം ഉപസ്ഥിതമായാൽ, ആ പ്രത്യാഹാരത്തിൽ ഭൂതങ്ങളുടെ തന്മാത്രകളും ക്ഷയിക്കുന്നു.
Word by Word
संप्रक्षालेin the thorough cleansing
संप्रक्षाले:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootसम् + प्र + √क्षल् (धातु) → संप्रक्षाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — ‘संप्रक्षाल’ (thorough washing/cleansing)
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
वृत्तेwhen it has occurred
वृत्ते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeAdjective
Root√वृत् (धातु) → वृत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — ‘वृत्ते’ (when occurred)
प्रत्याहारेin the withdrawal (reabsorption)
प्रत्याहारे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootप्रति + आ + √हृ (धातु) → प्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle)
उपस्थितेwhen present; when it has come
उपस्थिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeAdjective
Rootउप + √स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी; एकवचन
प्रत्याहारेin the withdrawal
प्रत्याहारे:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
तदाthen
तदा:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन
भूततन्मात्रसंक्षयेat the dissolution of the elements and their subtle essences
भूततन्मात्रसंक्षये:
Adhikaraṇa (अधिकरण/सप्तमी)
TypeNoun
Rootभूत + तन्मात्र + संक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/locative); एकवचन — बहुपद-तत्पुरुष (bhūtānāṃ tanmātrāṇāṃ saṃkṣayaḥ)