Shloka 2
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
इमं वृत्तान्तमाकर्ण्य भण्डः क्षोभमथाययौ / रात्रौ कपटसंग्रामं दुष्टानां निर्जरद्रुहाम् / मन्त्रिणी दण्डनाथा च श्रुत्वा निर्वेदमापतुः
Transliteration
imaṃ vṛttāntamākarṇya bhaṇḍaḥ kṣobhamathāyayau / rātrau kapaṭasaṃgrāmaṃ duṣṭānāṃ nirjaradruhām / mantriṇī daṇḍanāthā ca śrutvā nirvedamāpatuḥ
Translation
ഈ വൃത്താന്തം കേട്ട് ഭണ്ഡൻ ക്രോധക്ഷോഭത്തിലായി. രാത്രിയിൽ ദുഷ്ടരായ ദേവദ്രോഹികൾ കപടയുദ്ധം നടത്തി. അത് കേട്ട് മന്ത്രിണിയും ദണ്ഡനാഥയും നിര്വേദവും ഖേദവും പ്രാപിച്ചു.
Word by Word
इमम्this
इमम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
वृत्तान्तम्account, event
वृत्तान्तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृत्तान्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आकर्ण्यhaving heard
आकर्ण्य:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootआ + कर्ण् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having heard’
भण्डःBhaṇḍa (proper name)
भण्डः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभण्ड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
क्षोभम्agitation, anger
क्षोभम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षोभ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अथthen
अथ:
—
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (then/now)
आययौcame to (experienced)
आययौ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + या (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘came/entered (a state)’
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootरात्रि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
कपटdeceit, trickery
कपट:
—
TypeNoun
Rootकपट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (समासपूर्वपद)
संग्रामम्a deceptive battle
संग्रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसंग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (कपटेन संग्रामः)
दुष्टानाम्of the wicked
दुष्टानाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootदुष्ट (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; ‘of the wicked’
निर्जरgods, immortals
निर्जर:
—
TypeNoun
Rootनिर्जर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (समासपूर्वपद)
द्रुहाम्of those who betray the gods
द्रुहाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootद्रुह् (धातु)
Formशतृ/क्विप्-आधारित कृदन्त-प्रातिपदिक ‘द्रुह्’ (enemy/traitor), पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), बहुवचन; निर्जरान् द्रुह्यन्ति इति
मन्त्रिणीthe minister (female)
मन्त्रिणी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दण्डनाथाDaṇḍanāthā (female commander)
दण्डनाथा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदण्डनाथा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (and)
श्रुत्वाhaving heard
श्रुत्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having heard’
निर्वेदम्despondency, disgust
निर्वेदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनिर्वेद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आपतुःfell into
आपतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + पत् (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन; ‘fell into/attained’