Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

बलाहकादिसप्तसेनानायकप्रेषणम् (Dispatch of the Seven Commanders beginning with Balāhaka) / Lalitopākhyāna War Continuation

इत्युक्ते दिननाथेन कैकसेयास्तपः कृशाः / प्रार्थयामासुरत्यर्थं दुर्दान्तं वरमीदृशम्

ityukte dinanāthena kaikaseyāstapaḥ kṛśāḥ / prārthayāmāsuratyarthaṃ durdāntaṃ varamīdṛśam

ദിനനാഥൻ ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ തപസ്സാൽ ക്ഷീണിച്ച കൈകസേയർ അത്യന്തം ഉത്സാഹത്തോടെ ഇത്തരമൊരു ദുർദാന്ത വരം പ്രാർത്ഥിച്ചു.

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
FormQuotation particle (इति-प्रयोगः), indeclinable
उक्तेwhen (it was) said
उक्ते:
Adhikarana (अधिकरण/locative absolute)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
FormPast passive participle (क्त-कृदन्त), Locative singular (7th/सप्तमी), Neuter; used as locative absolute with दिननाथेन
दिननाथेनby the lord of the day (Sun)
दिननाथेन:
Karana (करण/instrument; agent in absolute)
TypeNoun
Rootदिननाथ (प्रातिपदिक) = दिन + नाथ
FormMasculine, Instrumental singular (3rd/तृतीया), agent in locative absolute; components: दिन (day) + नाथ (lord)
कैकसेयाःthe Kaikaseyas (sons/descendants of Kaikasī)
कैकसेयाः:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootकैकसेय (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative plural (1st/प्रथमा), subject
तपःausterity (as their practice)
तपः:
Visheshana (विशेषण/appositive qualifier)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative singular (1st/प्रथमा); used appositionally/qualifying sense
कृशाःemaciated
कृशाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकृश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative plural (1st/प्रथमा); agrees with कैकसेयाः
प्रार्थयामासुःthey begged/requested
प्रार्थयामासुः:
Kriya (क्रिया/predicate)
TypeVerb
Rootप्रार्थय् (धातु)
FormPerfect (लिट्), 3rd person plural (प्रथमपुरुष, बहुवचन)
अति-अर्थम्exceedingly, very much
अति-अर्थम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअति (अव्यय) + अर्थ (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva compound used adverbially; indeclinable; sense: अत्यन्तम्
दुर्दान्तम्hard to subdue
दुर्दान्तम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदुर्दान्त (प्रातिपदिक) = दुर् + दान्त
FormNeuter, Accusative singular (2nd/द्वितीया); qualifies वरम्; components: दुर् (badly) + दान्त (tamed)
वरम्a boon
वरम्:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative singular (2nd/द्वितीया); object of प्रार्थयामासुः
ईदृशम्such (of this kind)
ईदृशम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootईदृश (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative singular (2nd/द्वितीया); qualifies वरम्