Shloka 57
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
इतस्ततः खण्डयन्तः सर्पिणीसर्पमण्डलम् / निजदंष्ट्राविमर्देन नाशयन्तश्च तद्विषम् / व्यभ्रमन्समरे घोरे विषघ्नाः स्वर्णबभ्रवः
Transliteration
itastataḥ khaṇḍayantaḥ sarpiṇīsarpamaṇḍalam / nijadaṃṣṭrāvimardena nāśayantaśca tadviṣam / vyabhramansamare ghore viṣaghnāḥ svarṇababhravaḥ
Translation
സ്വർണവർണ്ണ ബഭ്രു നകുലങ്ങൾ ഭീകരസമരത്തിൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ചുറ്റി സർപ്പിണിയുടെ സർപ്പമണ്ഡലം ഖണ്ഡിച്ചു; തങ്ങളുടെ ദംഷ്ട്രാഘർഷണത്തോടെ അതിന്റെ വിഷവും നശിപ്പിച്ചു।
Word by Word
इतस्from here
इतस्:
अधिकरण (Adverbial locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—अव्यय-देशवाचक (from here)
ततःfrom there
ततः:
अधिकरण (Adverbial locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; देश/क्रमवाचक (from there/then)
खण्डयन्तःbreaking to pieces
खण्डयन्तः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√खण्ड् (धातु) → खण्डयत् (शतृ)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘breaking’
सर्पिणी-सर्प-मण्डलम्the circle/host of the serpent-woman’s snakes
सर्पिणी-सर्प-मण्डलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्पिणी (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्पिण्याः सर्पाणां मण्डलम्)
निज-दंष्ट्रा-विमर्देनby the grinding with their own fangs
निज-दंष्ट्रा-विमर्देन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + विमर्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (निजाभिः दंष्ट्राभिः विमर्दः)
नाशयन्तःdestroying
नाशयन्तः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√नश् (धातु) णिच् → नाशयत् (शतृ)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘destroying’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तत्-विषम्that poison
तत्-विषम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य विषम्)
व्यभ्रमन्they roamed about
व्यभ्रमन्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु) उपसर्ग-वि → व्यभ्रमन्
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन
घोरेterrible
घोरे:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (समरे)
विष-घ्नाःpoison-destroying
विष-घ्नाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविष (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (विषं हन्ति इति) — विशेषणम्
स्वर्ण-बभ्रवःthe golden-brown (mongooses)
स्वर्ण-बभ्रवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर्ण (प्रातिपदिक) + बभ्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः ‘स्वर्णवर्णाः बभ्रवः’ (golden-brown ones)