Shloka 107
Ābhūta-saṃplava & Loka-vibhāga
Dissolution Threshold and the Fourteen Abodes
Devanagari script
परे स्थितो ह्येष परः सर्वार्थेवु ततः परम् / संख्यातस्तु परो ब्रह्मा तस्यार्द्धस्य परार्द्धता
Transliteration
pare sthito hyeṣa paraḥ sarvārthevu tataḥ param / saṃkhyātastu paro brahmā tasyārddhasya parārddhatā
Translation
ഈ ‘പര’ പരമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; എല്ലായർത്ഥങ്ങളിലും അതിനേക്കാൾ അതീതമാണ്. സംഖ്യാവ്യവസ്ഥയിൽ അത് ‘പരോ ബ്രഹ്മാ’ എന്നു കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; അതിന്റെ അർദ്ധത്തിന് ‘പരാർദ്ധത’ ഉണ്ട്.
Word by Word
परेin the supreme (state/place)
परे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); एकवचन; (अधिकरणे)
स्थितःsituated; established
स्थितः:
विधेय (Predicate)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्यय (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
हिindeed
हि:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (particle: 'indeed/for')
एषःthis (one)
एषः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
परःsupreme
परः:
कर्ता-विशेषण (Subject qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण
सर्वार्थेषुin all matters/objects
सर्वार्थेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootसर्व + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सप्तमी (7th/Locative); बहुवचन; तत्पुरुष-समास (सर्वे अर्थाः)
ततःfrom that; beyond that
ततः:
अपादानार्थक-अव्यय (ablatival adverb)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तस्मात्-अर्थे (ablatival adverb: 'thereafter/from that')
परम्higher
परम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया; एकवचन; विशेषण
संख्यातःcounted; enumerated
संख्यातः:
विधेय-विशेषण (Predicate adjective)
TypeVerb
Rootसम् + ख्या (धातु)
Formकृदन्त; क्त (past passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
तुbut; indeed
तु:
निपात (particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/विभेद-निपात (adversative particle: 'but/indeed')
परःsupreme
परः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; विशेषण
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन्/ब्रह्मा (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन
तस्यof that
तस्य:
सम्बन्ध (Sambandha/Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
अर्द्धस्यof the half
अर्द्धस्य:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootअर्द्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; षष्ठी; एकवचन
परार्द्धताthe state of being parārdha
परार्द्धता:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootपरार्द्ध + ता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; प्रथमा; एकवचन; भाववाचक-प्रत्यय (abstract noun in -ता)