Shloka 8
Daṇḍanātha-Śyāmalā Senāyātrā (The Marshal Śyāmalā’s Military Procession) / दण्डनाथश्यामला सेनायात्रा
Devanagari script
ब्रह्मेशविष्णुवृषमुख्यसुरोत्तमानां वक्त्राणिवर्षितनुतीनि कटाक्षयन्ती / उद्दीप्तपुष्पशरपञ्चकतः समुत्थैज्योतिर्मयं त्रिभुवनं सहसा दधाना
Transliteration
brahmeśaviṣṇuvṛṣamukhyasurottamānāṃ vaktrāṇivarṣitanutīni kaṭākṣayantī / uddīptapuṣpaśarapañcakataḥ samutthaijyotirmayaṃ tribhuvanaṃ sahasā dadhānā
Translation
അവൾ ബ്രഹ്മാ, ഈശൻ, വിഷ്ണു, വൃഷമുഖ്യൻ മുതലായ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരുടെ മുഖങ്ങളിൽ നിന്ന് വർഷിച്ച സ്തുതികളെ കടാക്ഷിച്ചു; ഉദ്ദീപ്ത പുഷ്പശരങ്ങളുടെ പഞ്ചകത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച തേജസ്സാൽ പെട്ടെന്ന് ത്രിഭുവനത്തെ ജ്യോതിര്മയമാക്കി ധരിച്ചു।
Word by Word
ब्रह्म-ईश-विष्णु-वृष-मुख्य-सुर-उत्तमानाम्of Brahmā, Īśa, Viṣṇu, Vṛṣa and the chief excellent gods
ब्रह्म-ईश-विष्णु-वृष-मुख्य-सुर-उत्तमानाम्:
सम्बन्ध (Genitive/षष्ठī)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ईश (प्रातिपदिक) + विष्णु (प्रातिपदिक) + वृष (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक) + सुर (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/सम्बन्ध), बहुवचन; ‘of the best of gods—Brahmā, Īśa (Śiva), Viṣṇu, Vṛṣa (Indra/bull-bannered), and the chief deities’
वक्त्राणिfaces/mouths
वक्त्राणि:
अधिकरण/आश्रय (locus; with next participle)
TypeNoun
Rootवक्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन
वर्षित-नुतीनिshowered praises
वर्षित-नुतीनि:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Root√वृष् (धातु) > वर्षित (कृदन्त) + नुति (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन; ‘praises that have been showered/uttered’
कटाक्षयन्तीglancing sidelong
कटाक्षयन्ती:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√कटाक्ष् (धातु/नामधातु) > कटाक्षयन्त् (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकाले शतृ (present active participle): ‘casting a sidelong glance’
उद्दीप्त-पुष्प-शर-पञ्चकतःfrom the blazing set of five flower-arrows
उद्दीप्त-पुष्प-शर-पञ्चकतः:
अपादान (Ablative source/अपादान)
TypeIndeclinable
Rootउद्दीप्त (कृदन्त) + पुष्प (प्रातिपदिक) + शर (प्रातिपदिक) + पञ्चक (प्रातिपदिक) + तः (अव्यय-प्रत्यय)
Formपञ्चमी-तसिल् (ablatival adverb): ‘from the blazing set of five flower-arrows’
समुत्थैःwith what arose
समुत्थैः:
करण (Instrument/करण)
TypeAdjective
Rootसम्-उत्-√स्था (धातु) > समुत्थ (कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/करण), बहुवचन; ‘by/with those arisen’ (agreeing with implied ‘rays/energies’)
ज्योतिः-मयम्made of light
ज्योतिः-मयम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootज्योतिस् (प्रातिपदिक) + मय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; ‘consisting of light’
त्रि-भुवनम्the three worlds
त्रि-भुवनम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootत्रि (प्रातिपदिक) + भुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/कर्म), एकवचन; द्विगु: ‘the three worlds’
सहसाsuddenly
सहसा:
अधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootसहसा (अव्यय)
Formरीत्यर्थक/कालवाचक अव्यय (adverb): ‘suddenly, at once’
दधानाbearing, holding
दधाना:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√धा (धातु) > दधान (कृदन्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वर्तमानकाले शानच् (present middle participle): ‘bearing/holding’