Shloka 55
Pṛthivī-dohaṇa (The Milking of the Earth) and the Praise of King Pṛthu
Devanagari script
इमां विसृष्टिं यो वेद चाक्षुषस्य चराचरम् / प्रजावानायुषस्तीर्णः स्वर्गलोके महीयते
Transliteration
imāṃ visṛṣṭiṃ yo veda cākṣuṣasya carācaram / prajāvānāyuṣastīrṇaḥ svargaloke mahīyate
Translation
ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിലെ ഈ ചരാചര സൃഷ്ടിയെ അറിയുന്നവൻ സന്താനസമ്പന്നനായി ദീർഘായുസ്സ് കടന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ മഹിമപ്പെടുന്നു.
Word by Word
इमाम्this
इमाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; demonstrative pronoun used adjectivally
विसृष्टिम्creation/emission
विसृष्टिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविसृष्टि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; relative pronoun
वेदknows
वेद:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘knows’
चाक्षुषस्यof Cākṣuṣa
चाक्षुषस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootचाक्षुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; ‘of Cākṣuṣa (Manu)’
चराचरम्the moving and the unmoving
चराचरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootचर + अचर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; द्वन्द्वः ‘moving and unmoving (beings)’
प्रजावान्possessing progeny
प्रजावान्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्रजावत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; adjective (possessive)
आयुषःof lifespan
आयुषः:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), एकवचन; dependent genitive with तीर्णः (i.e., ‘having crossed (the span) of life’)
तीर्णःhaving crossed/fulfilled
तीर्णः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त past participle, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having crossed/fulfilled’
स्वर्गलोकेin heaven-world
स्वर्गलोके:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्वर्ग + लोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘world of heaven’
महीयतेis honoured
महीयते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमह् (धातु)
Formलट् (वर्तमान), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; passive/reflexive sense ‘is honoured/glorified’