Shloka 114
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
तेनेयं गौर्महाराज्ञा दुग्धा सस्यानि धीमता / प्रजानां वृत्तिकामानां देवैश्चर्षिगणैः सह
Transliteration
teneyaṃ gaurmahārājñā dugdhā sasyāni dhīmatā / prajānāṃ vṛttikāmānāṃ devaiścarṣigaṇaiḥ saha
Translation
ആ ധീമാനായ മഹാരാജാവ് ഈ ഗൗരൂപിണിയായ ഭൂമിയെ ദോഹിച്ചു; പ്രജകളുടെ ജീവികയ്ക്കായി ധാന്യങ്ങൾ ലഭിച്ചു, ദേവന്മാരും ഋഷിഗണങ്ങളും കൂടെ.
Word by Word
तेनby him
तेन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; सर्वनाम
इयम्this
इयम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
गौःcow (Earth as cow)
गौः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगो (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महा-राज्ञाby the great king
महा-राज्ञा:
करण (Instrument/Agent in passive sense)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; कर्मधारय (महान् राजा)
दुग्धाwas milked
दुग्धा:
क्रिया-विशेष (Predicative participle)
TypeVerb
Rootदुग्ध (कृदन्त, √दुह्)
Formकृदन्तः—भूतकर्मणि क्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘milked/was milked’ (past passive participle)
सस्यानिcrops, grains
सस्यानि:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसस्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
धीमताby the wise one
धीमता:
करण (Instrument/Agent)
TypeAdjective
Rootधीमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण
प्रजानाम्of the subjects/creatures
प्रजानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन
वृत्ति-कामानाम्of those desiring livelihood/sustenance
वृत्ति-कामानाम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootवृत्ति (प्रातिपदिक) + काम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वृत्तेः कामाः)
देवैःwith the gods
देवैः:
सहकर्ता (Co-agent/सह)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन
चand
च:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
ऋषि-गणैःwith groups of sages
ऋषि-गणैः:
सहकर्ता (Co-agent)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ऋषीणां गणाः)
सहtogether with
सह:
सह (Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-अव्यय (preposition-like indeclinable)