Shloka 28
चतुर्युगाख्यान (Caturyuga-Ākhyāna) — Yuga-wise Origins and Measurements of Beings
Devanagari script
धर्माधर्माविहप्रोक्तौ शब्दावेतौ क्रियात्मकौ / कुशलाकुशलं कर्म धर्माधर्माविह स्मृताम्
Transliteration
dharmādharmāvihaproktau śabdāvetau kriyātmakau / kuśalākuśalaṃ karma dharmādharmāviha smṛtām
Translation
ഇവിടെ ‘ധർമ്മ’ ‘അധർമ്മ’ എന്ന രണ്ടു പദങ്ങളും ക്രിയാരൂപമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു; കുശലവും അകുശലവും ആയ കര്മ്മങ്ങളെയാണ് ഇവിടെ ധർമ്മാധർമ്മമായി സ്മരിക്കുന്നത്.
Word by Word
धर्म-अधर्मौdharma and adharma
धर्म-अधर्मौ:
Karta (कर्ता) / Topic (विषय)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + अधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय (adverb: here/in this context)
प्रोक्तौare stated/declared
प्रोक्तौ:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootप्र-वच् (धातु) → प्रोक्त (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा द्विवचन; विधेय (predicate)
शब्दौtwo words/terms
शब्दौ:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootशब्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन
एतौthese two
एतौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन; सर्वनाम; विशेषण (of शब्दौ)
क्रिया-आत्मकौaction-based/pertaining to action
क्रिया-आत्मकौ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootक्रिया (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन; तत्पुरुष (क्रियात्मक = क्रियाया आत्मा/स्वभावः)
कुशल-अकुशलम्good and bad
कुशल-अकुशलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकुशल (प्रातिपदिक) + अकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्व; विशेषण (of कर्म)
कर्मaction/deed
कर्म:
Karta (कर्ता) / Topic (विषय)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
धर्म-अधर्मौdharma and adharma
धर्म-अधर्मौ:
Karta (कर्ता) / Predicate-noun (विधेय)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + अधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा, द्विवचन; इतरेतर-द्वन्द्व
इहhere
इह:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेशवाचक अव्यय
स्मृतम्is considered/remembered (as)
स्मृतम्:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु) → स्मृत (कृदन्त, क्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; विधेय (predicate)