Shloka 1
Amāvasyā-Pitṛtarpaṇa: Purūravas and the Soma-Based Ancestral Offering (अमावस्या-पितृतर्पण / सोमतर्पण-विधि)
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपाद दारुवनप्रवेशभस्मस्नानविधिर्नाम सप्तविंशतितमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच अगात्कथममावस्यां मासि मासि दिवं नृपः / ऐलः पुरूरवाः सूत कथं वातर्पयत्पितॄन्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāda dāruvanapraveśabhasmasnānavidhirnāma saptaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ ṛṣiruvāca agātkathamamāvasyāṃ māsi māsi divaṃ nṛpaḥ / ailaḥ purūravāḥ sūta kathaṃ vātarpayatpitṝn
Translation
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായു പ്രസ്താവിച്ച പൂർവഭാഗത്തിന്റെ രണ്ടാം വിഭാഗത്തിൽ ‘അനുഷംഗപാദം, ദാരുവനപ്രവേശം, ഭസ്മസ്നാനവിധി’ എന്ന പേരിലുള്ള ഇരുപത്തേഴാം അധ്യായം. ഋഷി പറഞ്ഞു—ഹേ രാജാവേ, അമാവാസ്യയിൽ അവൻ മാസംതോറും സ്വർഗത്തിലേക്ക് എങ്ങനെ പോയി? ഹേ സൂതാ, ഐല പുരൂരവൻ പിതൃകളെ എങ്ങനെ തർപ്പണം ചെയ്തു?
Word by Word
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-निपात (quotative/closure particle)
श्रीब्रह्माण्डेin the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
श्रीब्रह्माण्डे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootश्री + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
महापुराणेin the Mahāpurāṇa
महापुराणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा + पुराण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयसमासः; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
वायुप्रोक्तेspoken by Vāyu
वायुप्रोक्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायु + प्रोक्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुषसमासः (वायुनाऽ प्रोक्ते); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम्
पूर्वभागेin the former section
पूर्वभागे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपूर्व + भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
द्वितीयेin the second (part)
द्वितीये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (पूर्वभागे)
अनुषङ्गपाद(section) ‘Anuṣaṅga-pāda’
अनुषङ्गपाद:
Sambodhana/Title (शीर्षक)
TypeNoun
Rootअनुषङ्ग + पाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (शीर्षकाङ्ग)
दारुवनप्रवेशभस्मस्नानविधिःthe procedure of ash-bath upon entering the Daru forest
दारुवनप्रवेशभस्मस्नानविधिः:
Sambodhana/Title (शीर्षक)
TypeNoun
Rootदारु-वन + प्रवेश + भस्म + स्नान + विधि (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुषसमासः (title-compound); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नामnamed
नाम:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निपात (designative: ‘called/named’)
सप्तविंशतितमःtwenty-seventh
सप्तविंशतितमः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसप्तविंशति + तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्रमवाचक (ordinal)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऋषिःthe sage
ऋषिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अगात्went
अगात्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण (interrogative adverb)
अमावस्याम्on the new-moon day
अमावस्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमावस्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
मासिin a month
मासि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
मासिmonth after month
मासि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; पुनरुक्ति (māsi māsi = month after month)
दिवम्to heaven
दिवम्:
Gati-Karma (गति-कर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नृपःthe king
नृपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ऐलःAila
ऐलः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootऐल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; patronymic (son/descendant of Ilā)
पुरूरवाःPurūravas
पुरूरवाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुरूरवस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; -स् अन्त, प्रथमा एकवचन = पुरूरवाः
सूतO Sūta
सूत:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसूत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/Vocative), एकवचन
कथम्how
कथम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootकथम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नार्थक क्रियाविशेषण
वातर्पयत्satisfied (offered oblations to)
वातर्पयत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवा-तर्पय् (धातु: तृप् causative)
Formलुङ् (Aorist), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; causative (णिच्) of तृप्: तर्पयति
पितॄन्the ancestors (pitṛs)
पितॄन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन