Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

Nīlakaṇṭha-nāmotpatti-kathana

Origin of the Epithet “Nīlakaṇṭha”

कृष्णाजिनधरं देवं कमण्डलुविभूषितम् / निमेषान्तरमात्रेण प्राप्तो ऽसौ पुरुषोत्तमः

kṛṣṇājinadharaṃ devaṃ kamaṇḍaluvibhūṣitam / nimeṣāntaramātreṇa prāpto 'sau puruṣottamaḥ

കൃഷ്ണാജിനം ധരിച്ച് കമണ്ഡലുവാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ ദേവനെ ആ പുരുഷോത്തമൻ ഒരു നിമിഷത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ പ്രാപിച്ചു.

kṛṣṇa-ajina-dharamwearing a black antelope-skin
kṛṣṇa-ajina-dharam:
Viśeṣaṇa of karma (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkṛṣṇa (प्रातिपदिक) + ajina (प्रातिपदिक) + dhara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana; samāsa: tatpuruṣa (kṛṣṇam ajinaṃ dharati iti) used adjectivally
devamthe god
devam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana
kamaṇḍalu-vibhūṣitamadorned with a water-pot (kamaṇḍalu)
kamaṇḍalu-vibhūṣitam:
Viśeṣaṇa of karma (कर्म-विशेषण)
TypeAdjective
Rootkamaṇḍalu (प्रातिपदिक) + vibhūṣita (प्रातिपदिक; √bhūṣ dhātu in kta)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (Accusative), Ekavacana; kta-participle (past passive participle) ‘adorned’; samāsa: tatpuruṣa (kamaṇḍalunā vibhūṣitaḥ) used adjectivally
nimeṣa-antara-mātreṇawithin the span of a blink
nimeṣa-antara-mātreṇa:
Kāla-adhikaraṇa / Karaṇa (कालाधिकरण/करण)
TypeNoun
Rootnimeṣa (प्रातिपदिक) + antara (प्रातिपदिक) + mātra (प्रातिपदिक)
FormNapuṃsakaliṅga, Tṛtīyā (Instrumental), Ekavacana; samāsa: tatpuruṣa (nimeṣasya antaram = interval; tasya mātram = mere measure)
prāptaḥarrived
prāptaḥ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-āp (धातु)
FormKta-kṛdanta used as finite sense; Puṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana; meaning ‘having arrived/arrived’ (perfective result)
asauthat (he)
asau:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana; demonstrative pronoun
puruṣa-uttamaḥthe सर्वोत्तम person, supreme man
puruṣa-uttamaḥ:
Karta (कर्ता) (apposition to asau)
TypeNoun
Rootpuruṣa (प्रातिपदिक) + uttama (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā (Nominative), Ekavacana; samāsa: tatpuruṣa (puruṣāṇām uttamaḥ)