Shloka 43
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
रात्र्यर्द्ध चामरावत्यामस्तमेति यमस्य च / सोमपुर्या विभायां तु मध्याह्ने स्याद्दिवाकरः
Transliteration
rātryarddha cāmarāvatyāmastameti yamasya ca / somapuryā vibhāyāṃ tu madhyāhne syāddivākaraḥ
Translation
അമരാവതിയിൽ രാത്രിയുടെ പകുതിയിൽ, യമലോകത്തിലും സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുന്നു; എന്നാൽ സോമപുരിയിലും വിഭായിലും അതേ സമയത്ത് ദിവാകരന് മധ്യാഹ്നമാകുന്നു.
Word by Word
रात्र्यर्धम्half of the night
रात्र्यर्धम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootरात्रि-अर्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—रात्र्यर्ध = रात्रेः अर्धम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
अमरावत्याम्in Amarāvatī
अमरावत्याम्:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमरावती (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
अस्तम्to setting
अस्तम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootअस्तम् (अव्यय/निपात)
Formगत्यर्थक-अव्यय (directional adverb used with √इ: ‘to setting/down’)
एतिgoes
एति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootइ (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
यमस्यof Yama
यमस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी/Genitive relation)
TypeNoun
Rootयम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
चand
च:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
सोमपुर्याwith/at Somapurī
सोमपुर्या:
करण/सह (Instrumental/association)
TypeNoun
Rootसोम-पुरि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; समासः—सोमपुरी = सोमस्य पुरी (षष्ठी-तत्पुरुष)
विभायाम्in Vibhā
विभायाम्:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootविभा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विशेषार्थक/विरोधार्थक (particle)
मध्याह्नेat midday
मध्याह्ने:
अधिकरण (Locative/अधिकरण)
TypeNoun
Rootमध्य-अह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अधिकरण; समासः—मध्याह्न (तत्पुरुष)
स्यात्would be/is (in this rule)
स्यात्:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
दिवाकरःthe Sun
दिवाकरः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootदिवा-कर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—दिवाकर = दिवा करोति इति (उपपद-तत्पुरुष; ‘maker of day’)