Shloka 121
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
त्रय एव मुहूर्त्तास्तु कालागः स्मृतो बुधैः / अपराह्णे व्यतीते तु कालः सायाह्न उच्यते
Transliteration
traya eva muhūrttāstu kālāgaḥ smṛto budhaiḥ / aparāhṇe vyatīte tu kālaḥ sāyāhna ucyate
Translation
ബുദ്ധന്മാർ ‘കാലാഗ’യെ മൂന്ന് മുഹൂർത്തമെന്നു സ്മരിക്കുന്നു. അപരാഹ്ണം കഴിഞ്ഞാൽ ആ കാലം സായാഹ്നം എന്നു പറയുന്നു.
Word by Word
त्रयःthree
त्रयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्रि (संख्या-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
एवonly/indeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारण (emphatic/only)
मुहूर्त्ताःmuhūrtas
मुहूर्त्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुहूर्त्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
कालागःthe coming/arrival of time (a time-division)
कालागः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकालाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (काल + आग)
स्मृतःis considered/remembered
स्मृतः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बुधैःby the wise
बुधैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootबुध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/कर्तृ-निर्देश (by the wise)
अपराह्णेin the afternoon
अपराह्णे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअपराह्ण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (locative)
व्यतीतेhaving passed
व्यतीते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवि + अति + इ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (PPP) ‘व्यतीत’, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सति-सप्तमी (when it has passed)
तुthen/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
कालःtime/period
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
सायाह्नःevening
सायाह्नः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसायाह्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (साय + अह्न)
उच्यतेis called
उच्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), कर्मणि प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन