Shloka 119
अधोलोकवर्णनम् (Adholoka-varṇana) — Description of the Lower Worlds and Cosmographic Measures
Devanagari script
प्रातस्ततः स्मृतः कालो भागश्चाह्नः स पञ्चमः / तस्मात्प्रातस्तनात्कालात्र्रिमुहूर्त्तस्तु संगवः
Transliteration
prātastataḥ smṛtaḥ kālo bhāgaścāhnaḥ sa pañcamaḥ / tasmātprātastanātkālātrrimuhūrttastu saṃgavaḥ
Translation
അതിന് ശേഷം ‘പ്രാതഃകാലം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അത് പകലിന്റെ അഞ്ചാം ഭാഗമാണ്. ആ പ്രാതഃകാലത്തിൽ നിന്ന് മൂന്ന് മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞ സമയമാണ് ‘സംഗവം’ എന്നു പറയുന്നത്।
Word by Word
prātaḥin the morning
prātaḥ:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootprātaḥ (अव्यय)
Formअव्यय, कालवाचक (temporal adverb: in the morning)
tataḥthereafter/from that
tataḥ:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय, तस्मात्/ततः (from that/thereafter)
smṛtaḥis called/considered
smṛtaḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Root√smṛ (धातु) + kta (कृत्)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
kālaḥtime/period
kālaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
bhāgaḥa portion
bhāgaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbhāga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय, समुच्चयबोधक
ahnaḥof the day
ahnaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootahan (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), षष्ठी विभक्ति (6th/genitive), एकवचन (singular)
saḥthat (it)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
pañcamaḥfifth
pañcamaḥ:
Karta-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषण)
TypeAdjective
Rootpañcama (प्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक (ordinal), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
tasmātfrom that
tasmāt:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottasmāt (अव्यय)
Formअव्यय, अपादानार्थक (ablative adverb: from that)
prātaḥ-tanātfrom the morning period
prātaḥ-tanāt:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootprātaḥ (अव्यय) + tana (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमास: 'प्रातस्तनात्' = from the morning-time; अव्यय, अपादानार्थक (ablative sense)
kālātfrom the time
kālāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी विभक्ति (5th/ablative), एकवचन (singular)
tri-muhūrtaḥa three-muhūrta period
tri-muhūrtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottri (संख्या) + muhūrta (प्रातिपदिक)
Formद्विगुसमास (numerical compound): 'त्रयो मुहूर्ताः' as a unit; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)
tuindeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, अन्वय/विरोध
saṃgavaḥthe forenoon (saṃgava)
saṃgavaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsaṃgava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (1st), एकवचन (singular)