Shloka 132
प्लक्षद्वीपवर्णनम्
Description of Plakṣa-dvīpa
Devanagari script
आपूर्यमाणो ह्युदधिः स्वत एवाभिपूर्यते / तथोपक्षीयमाणे ऽपि स्वात्मन्येवावकृष्यते
Transliteration
āpūryamāṇo hyudadhiḥ svata evābhipūryate / tathopakṣīyamāṇe 'pi svātmanyevāvakṛṣyate
Translation
നിറയുന്ന സമുദ്രം സ്വയം തന്നെ പൂർണ്ണമായി നിറയുന്നു; അതുപോലെ ക്ഷയിച്ചാലും അത് സ്വന്തം സ്വഭാവത്തിലേക്കു തന്നെ വലിഞ്ഞ് ചുരുങ്ങുന്നു.
Word by Word
आ-पू्र्यमाणःbeing filled
आ-पू्र्यमाणः:
Karta (कर्ता/Subject-qualifier)
TypeAdjective
Rootपूर् (धातु) + आ (उपसर्ग)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान), प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन, पुंलिङ्ग; विशेषणम् (for udadhiḥ)
हिindeed/for
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formहेतौ/निश्चये अव्यय (particle: for/indeed)
उदधिःthe ocean
उदधिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootउदधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
स्वतःof itself
स्वतः:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootस्वतः (अव्यय)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb: ‘from itself’)
एवjust/only
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय (emphatic)
अभि-पू्र्यतेis filled up
अभि-पू्र्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootपूर् (धातु) + अभि (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
तथाlikewise
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formतुल्यतार्थक/प्रकारवाचक अव्यय (adverb: likewise)
उप-क्षीयमाणेwhen (it is) diminishing
उप-क्षीयमाणे:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeAdjective
Rootक्षि (धातु) + उप (उपसर्ग)
Formवर्तमानकाले कर्मणि कृदन्त (शानच्/मान), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; locative absolute sense (‘when it is diminishing’)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादार्थक अव्यय (also/even)
स्व-आत्मनिin itself
स्व-आत्मनि:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeNoun
Rootस्व (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (‘in its own self’)
एवonly
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारणार्थक अव्यय
अव-कृष्यतेis drawn back/withdrawn
अव-कृष्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootकृष् (धातु) + अव (उपसर्ग)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)