Shloka 52
Pṛthivy-Āyāma-Vistara (Extent of the Earth) and Jambūdvīpa–Navavarṣa Description
Devanagari script
सर्वर्त्तुरमणीया च नित्यं प्रमुदिता शिवा / द्वात्रिंशत्तु सहस्राणि योजनैः पूर्वपश्चिमात्
Transliteration
sarvartturamaṇīyā ca nityaṃ pramuditā śivā / dvātriṃśattu sahasrāṇi yojanaiḥ pūrvapaścimāt
Translation
അത് എല്ലാ ഋതുക്കളിലും മനോഹരം, നിത്യവും ആനന്ദിതവും ശിവകരവും; കിഴക്കിൽ നിന്ന് പടിഞ്ഞാറുവരെ അതിന്റെ വ്യാപ്തി മുപ്പത്തിരണ്ടായിരം യോജനമാണ്.
Word by Word
सर्वर्तुरमणीयाbeautiful in all seasons
सर्वर्तुरमणीया:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootसर्व + ऋतु + रमणीय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सर्वेषु ऋतुषु रमणीय इति); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
चand
च:
समुच्चय (Coordinator)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
नित्यम्always
नित्यम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण नपुंसक-एकवचन (adverbial accusative)
प्रमुदिताjoyful
प्रमुदिता:
विधेयविशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootप्र-√मुद् (धातु) → प्रमुदित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (past participle, active sense), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शिवाauspicious/benign
शिवा:
विधेयविशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण/नाम (auspicious)
द्वात्रिंशत्thirty-two
द्वात्रिंशत्:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootद्वात्रिंशत् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formअव्ययवत् संख्याशब्द; सहस्राणि इत्यस्य विशेषण (numeral)
तुindeed
तु:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle)
सहस्राणिthousands
सहस्राणि:
कर्म/प्रमाण (Measure/Extent)
TypeNoun
Rootसहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), बहुवचन; परिमाणवाचक (measure)
योजनैःby yojanas (as units)
योजनैः:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; परिमाण-करण (measure-instrument)
पूर्वपश्चिमात्from east to west
पूर्वपश्चिमात्:
अपादान (Apādāna/Source-extent)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व + पश्चिम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (ablatival adverb): 'from east to west'