Shloka 62
Rudra-prasava-varṇana
The Manifestation and Naming of Rudra / Nīlalohita
Devanagari script
अमावास्यां न वै छिन्द्याद्वृक्षगुल्मौषधीर्द्विजः / महादेवः स्मृतः सोमस्तस्यात्मा ह्यौषधीगणः
Transliteration
amāvāsyāṃ na vai chindyādvṛkṣagulmauṣadhīrdvijaḥ / mahādevaḥ smṛtaḥ somastasyātmā hyauṣadhīgaṇaḥ
Translation
അമാവാസിയിൽ ദ്വിജൻ വൃക്ഷങ്ങളും കുറ്റിച്ചെടികളും ഔഷധികളും മുറിക്കരുത്. സോമൻ മഹാദേവനെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; ഔഷധഗണം അവന്റെ ആത്മസ്വരൂപം തന്നേ.
Word by Word
अमावास्याम्on the new-moon day
अमावास्याम्:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअमावास्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
नnot
न:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध (negation particle)
वैindeed
वै:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
छिन्द्यात्should cut
छिन्द्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootछिद् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन
वृक्ष-गुल्म-औषधीःtrees, shrubs, and herbs
वृक्ष-गुल्म-औषधीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवृक्ष (प्रातिपदिक) + गुल्म (प्रातिपदिक) + औषधी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (औषधी-प्रधान), द्वितीया (Accusative), बहुवचन; इतरेतर-द्वन्द्व (copulative)
द्विजःa twice-born (Brahmin)
द्विजः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootद्विज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
महादेवःMahādeva
महादेवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमहादेव (प्रातिपदिक: महा+देव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
स्मृतःis remembered/called
स्मृतः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formकृदन्त; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सोमःSoma (Moon)
सोमः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्यof him/of that
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम
आत्माself/essence
आत्मा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हिindeed
हि:
Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
औषधीगणःthe group of herbs
औषधीगणः:
Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण)
TypeNoun
Rootऔषधी (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (औषधीनां गणः)