Shloka 11
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः / वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः
Transliteration
haṃso jyotiṣṭamo madhya ācārastviha dāruṇaḥ / varūtho 'tha vareṇyaśya tato vasuruciḥ smṛtaḥ
Translation
ഹംസ, ജ്യോതിഷ്ടമ, മധ്യ; ഇവിടെ ‘ആചാര’ എന്നൊരു ദാരുണൻ (ഗന്ധർവൻ) ഉണ്ട്. പിന്നെ വരൂഥ, വരേണ്യ, അതിനുശേഷം വസുരുചി—എന്നു സ്മരിക്കുന്നു.
Word by Word
haṃsaḥHaṃsa (name)
haṃsaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roothaṃsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
jyotiṣṭamaḥmost luminous/excellent
jyotiṣṭamaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootjyotiṣṭama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; अतिशयवाचक (superlative) विशेषण
madhyaḥMadhya (name)
madhyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootmadhya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (नामरूपेण)
ācāraḥĀcāra (name)
ācāraḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootācāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
tubut/and
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formनिपात (adversative/contrast particle)
ihahere
iha:
Adhikarana (अधिकरण/locative sense)
TypeIndeclinable
Rootiha (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: 'here')
dāruṇaḥterrible/fierce
dāruṇaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण)
TypeAdjective
Rootdāruṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
varūthaḥVarūtha (name)
varūthaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvarūtha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
athathen/next
atha:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (sequencing particle)
vareṇyasyaof Vareṇya
vareṇyasya:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootvareṇya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (नाम; 'of Vareṇya')
tataḥfrom him/thereafter
tataḥ:
Apadana (अपादान/source)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअपादान/क्रमवाचक-अव्यय (from that/thereafter)
vasuruciḥVasuruci (name)
vasuruciḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvasu + ruci (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; कर्मधारयः (vasu-ruci = 'bright like wealth/brightly shining') नामरूपेण
smṛtaḥis remembered/mentioned
smṛtaḥ:
Karta-anvaya (कर्तृ-विशेषण/predicative)
TypeAdjective
Rootsmṛ (धातु) → smṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formभूतकृदन्त (क्त/PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय-विशेषण