Shloka 49
Gāndharva-lakṣaṇa
Traits/Classification of the Gandharvas) and Royal-Genealogical Continuities (Vamśa-prasaṅga
Devanagari script
कुवलाश्वस्तु धर्मात्मा पितुर्वचनमाश्रितः / सहक्रैरेकविंशत्या पुत्राणां सह पार्थिवः
Transliteration
kuvalāśvastu dharmātmā piturvacanamāśritaḥ / sahakrairekaviṃśatyā putrāṇāṃ saha pārthivaḥ
Translation
ധർമ്മാത്മാവായ കുവലാശ്വൻ പിതാവിന്റെ വാക്ക് ആശ്രയിച്ച്, ഇരുപത്തൊന്നായിരം പുത്രന്മാരോടുകൂടെ ആ രാജാവ് പുറപ്പെട്ടു.
Word by Word
kuvalāśvaḥKuvalāśva
kuvalāśvaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkuvalāśva (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
tuindeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय, निपात (particle)
dharmātmārighteous-souled
dharmātmā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdharma + ātman (प्रातिपदिक)
Formसमास: धर्मात्मन् (बहुव्रीहि; धर्मः आत्मा यस्य), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् of kuvalāśvaḥ
pituḥof (his) father
pituḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), एकवचन
vacanamcommand/word
vacanam:
Karma (कर्म) (object of āśritaḥ)
TypeNoun
Rootvacana (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
āśritaḥhaving followed/resorted to
āśritaḥ:
Kriyā (क्रिया) (participial predicate)
TypeVerb
Rootśri (धातु) + kta (कृत्) → āśrita (कृदन्त)
Formकृदन्त (past participle/क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; उपसर्ग: आ-; कर्तरि-भावः (active sense: having resorted to)
sahawith
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय, सहार्थक (preposition-like: with)
kraiḥwith the Krai-s (named companions)
kraiḥ:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeNoun
Rootkra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/instrumental), बहुवचन; 'क्रैः' = 'क्र' इति पुत्रनाम/गणनाम (uncertain proper noun)
ekaviṃśatyāwith twenty-one (in number)
ekaviṃśatyā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekaviṃśati (प्रातिपदिक)
Formसमास: एकविंशति (द्विगु; एक+विंशति), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; संख्या-विशेषणम् (numeral) qualifying kraiḥ/putraiḥ (implied)
putrāṇāmof sons
putrāṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootputra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/genitive), बहुवचन
sahawith
saha:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय, सहार्थक (with)
pārthivaḥthe king
pārthivaḥ:
Karta (कर्ता) (apposition)
TypeNoun
Rootpārthiva (प्रातिपदik)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; kuvalāśvaḥ इत्यस्य पर्याय-नाम (apposition)