Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 16
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
संतारौ तौनुसर्वाय्यौ कार्यं वा कारणं तथा / आक्षिप्तमवरोह्यासीत्प्रोक्षमद्यस्तथैव च
Transliteration
saṃtārau taunusarvāyyau kāryaṃ vā kāraṇaṃ tathā / ākṣiptamavarohyāsītprokṣamadyastathaiva ca
Translation
ആ രണ്ടു ‘സന്താര’യും ‘സർവായ്യ’യും—കർമ്മമോ കാരണമോ ആയി കണക്കാക്കപ്പെടട്ടെ. ‘ആക്ഷിപ്ത’ം അവരോഹത്തോടെയാകട്ടെ; ‘പ്രോക്ഷ’വും ‘മദ്യ’വും അതുപോലെ തന്നെയാകട്ടെ.
Word by Word
संतारौthe two ‘saṃtāra’ (technical)
संतारौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसंतार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन
तौनुसर्वाय्यौ(the pair) ‘taunu’ and ‘sarvāyya’ (technical)
तौनुसर्वाय्यौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतौनु + सर्वाय्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), द्विवचन; द्वन्द्व (copulative)
कार्यंan act; something to be done
कार्यं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (particle: or)
कारणंcause/reason
कारणं:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकारण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb: thus/likewise)
आक्षिप्तम्thrown/inserted (technical)
आक्षिप्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootआ + क्षिप् (धातु)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण
अवरोहीdescending
अवरोही:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअव + रुह् (धातु)
Formणिनि/इन्-प्रत्ययान्त (agentive/qualificative), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
आसीत्was
आसीत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (imperfect/past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रोक्षम्sprinkling; ‘prokṣa’ (technical)
प्रोक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्र + उक्ष् (धातु)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
अद्यःtoday’s; first (contextual)
अद्यः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअद्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
तथाlikewise
तथा:
Sambandha (सम्बन्ध/adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
एवindeed
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय; अवधारणार्थक निपात (particle: just/indeed)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction: and)