Shloka 10
गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्
Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics
Devanagari script
विस्वरो ऽष्टकलाश्चैव स्थानं द्व्येकतरागतः / आवर्त्तस्याक्रमो त्वाक्षी वेकार्यां परिमाणतः
Transliteration
visvaro 'ṣṭakalāścaiva sthānaṃ dvyekatarāgataḥ / āvarttasyākramo tvākṣī vekāryāṃ parimāṇataḥ
Translation
വിശ്വരോ എട്ട് കലകളോടുകൂടിയവൻ; അവന്റെ സ്ഥാനം രണ്ടിൽ ഒന്നിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി പറയുന്നു. ആവർത്തത്തിന്റെ ക്രമം കണ്ണുകളെപ്പോലെ; പ്രവർത്തിയിൽ അതിന്റെ അളവ് നിർണ്ണീതമാണ്.
Word by Word
विस्वरःVisvara (a named entity)
विस्वरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविस्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; Nominative Singular Masculine
अष्टकलाःthe eight kalās (parts/digits)
अष्टकलाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअष्टकला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; Nominative Plural Feminine; द्विगु-समास (अष्ट + कला)
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय; conjunction
एवindeed/just
एव:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-अव्यय; emphatic particle
स्थानम्place/position
स्थानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्थान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; Nom/Acc Singular Neuter
द्वि-एकतर-आगतःhaving reached one of the two (alternatives)
द्वि-एकतर-आगतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootद्वि + एकतर + आगत (कृदन्त; √गम् धातु, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; past participle (क्त) used adjectivally; ‘having come to one of the two’
आवर्तस्यof the whirl/turn (āvarta)
आवर्तस्य:
Sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootआवर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन; Genitive Singular Masculine
आक्रमःapproach/stride/advance
आक्रमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआक्रम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; Nominative Singular Masculine
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/विशेषणार्थक-अव्यय; adversative particle
अक्षीtwo eyes
अक्षी:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअक्षि (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (द्विवचनान्त), प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), द्विवचन; Nom/Acc Dual Neuter
वेकार्याम्in/with regard to ‘vekāryā’ (technical term)
वेकार्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवेकार्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; Locative Singular Feminine
परिमाणतःaccording to measure/quantitatively
परिमाणतः:
Hetu/Prakaraṇa (हेतु/प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootपरिमाण (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय; ablatival adverb ‘from/according to measure’