Next Verse

Shloka 1

गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनम्

Description of Gandharva Mūrchanā Characteristics

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमाभागे तृतीय उपोद्धातपादे गान्धर्वमूर्छनालक्षणवर्णनं नामैकषष्टितमो ऽध्यायः // ६१// पूर्वाचार्यमतं बुद्ध्वा प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वशः / विख्यातान्वै अलङ्कारांस्तन्मे निगदतः श्रुणु

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamābhāge tṛtīya upoddhātapāde gāndharvamūrchanālakṣaṇavarṇanaṃ nāmaikaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 61// pūrvācāryamataṃ buddhvā pravakṣyāmyanupūrvaśaḥ / vikhyātānvai alaṅkārāṃstanme nigadataḥ śruṇu

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിലെ വായുപ്രോക്ത മധ്യമാഭാഗത്തിന്റെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ ‘ഗാന്ധർവ മൂർച്ചനാ-ലക്ഷണ-വർണനം’ എന്ന ഏകഷഷ്ടിതമ അധ്യായം സമാപിച്ചു. മുൻആചാര്യന്മാരുടെ മതം അറിഞ്ഞ് ഞാൻ ക്രമമായി പ്രസിദ്ധ അലങ്കാരങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കും; എന്റെ വചനം കേൾക്കുക.

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormIndeclinable quotative particle (इति-निपात)
śrī-brahmāṇḍein the revered Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī + brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya (कर्मधारय) honorific compound; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
mahāpurāṇein the Mahāpurāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
FormKarmadhāraya; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
vāyu-prokteproclaimed by Vāyu
vāyu-prokte:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (कृदन्त; √vac/वच् ḍātu, क्त with pra-)
FormTatpuruṣa; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन) agreeing with purāṇe
madhyamā-bhāgein the middle section
madhyamā-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhyama + bhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
tṛtīyathird
tṛtīya:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन) agreeing with pāde
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Masculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
gāndharva-mūrchanā-lakṣaṇa-varṇanamdescription of the characteristics of Gāndharva mūrchanās
gāndharva-mūrchanā-lakṣaṇa-varṇanam:
Viṣaya (विषय/heading)
TypeNoun
Rootgāndharva + mūrchanā + lakṣaṇa + varṇana (प्रातिपदिक)
FormMulti-member Tatpuruṣa; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormIndeclinable used as label-marker (नाम-शब्दः, heading particle)
eka-ṣaṣītamaḥsixty-first
eka-ṣaṣītamaḥ:
Viṣeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rooteka + ṣaṣi + tama (प्रातिपदिक)
FormDvigu (द्विगु) numeral compound; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन) qualifying 'adhyāyaḥ'
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
pūrva-ācārya-matamthe opinion of earlier teachers
pūrva-ācārya-matam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpūrva + ācārya + mata (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
buddhvāhaving understood
buddhvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Root√budh (बुध् ḍātu)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), indeclinable (अव्ययभाव)
pravakṣyāmiI shall explain
pravakṣyāmi:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√vac (प्र+वच् ḍātu)
FormLuṭ-lakāra (लुट्, periphrastic future), Parasmaipada, 1st person (उत्तमपुरुष), Singular (एकवचन)
anupūrvaśaḥin due order; sequentially
anupūrvaśaḥ:
Kriyāviṣeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootanupūrvaśas (अव्यय)
FormIndeclinable adverb (क्रियाविशेषण)
vikhyātānwell-known
vikhyātān:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootvikhyāta (कृदन्त; vi-√khyā/ख्या ḍātu, क्त)
FormPast passive participle (क्त); Masculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन) qualifying 'alaṅkārān'
vaiindeed
vai:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootvai (अव्यय)
FormParticle (निपात), emphasis/assurance
alaṅkārānornaments; figures (of song/speech)
alaṅkārān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootalaṅkāra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Plural (बहुवचन)
tatthat
tat:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम); Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन) used deictically with 'me'
memy; to me
me:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun; Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन)
nigadataḥwhile (I am) stating
nigadataḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeVerb
Rootni-√gad (नि+गद् ḍātu)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (6th/षष्ठी), Singular (एकवचन) agreeing with implied 'mama' (of me who is speaking)
śruṇulisten
śruṇu:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√śru (श्रु ḍātu)
FormLoṭ-lakāra (लोट्, imperative), Parasmaipada, 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन)