Shloka 4
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
ब्रह्मणा तु मनुः पूर्वं चोदितस्तु प्रबोधितम् / यष्टुं प्रजक्रमे कामं हयमेधेन भूपतिः
Transliteration
brahmaṇā tu manuḥ pūrvaṃ coditastu prabodhitam / yaṣṭuṃ prajakrame kāmaṃ hayamedhena bhūpatiḥ
Translation
ബ്രഹ്മാവാൽ മുൻപേ പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെട്ടും ബോധിപ്പിക്കപ്പെട്ടും ആയ മനു—ആ ഭൂപതി—ഇഷ്ടപ്രകാരം അശ്വമേധയാഗം നടത്തുവാൻ ആരംഭിച്ചു.
Word by Word
brahmaṇāby Brahmā
brahmaṇā:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootbrahman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन
tuindeed/but
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; विरोध/अन्वय-निपात (particle: but/indeed)
manuḥManu
manuḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootmanu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम
pūrvamformerly/first
pūrvam:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpūrvam (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण (temporal adverb)
coditaḥurged
coditaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcodita (कृदन्त; √cud/चोद् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि (passive) ‘urged’
tuand/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; particle
prabodhitamwas instructed/awakened
prabodhitam:
Kriya (क्रिया/भाव)
TypeAdjective
Rootprabodhita (कृदन्त; √budh (बुध् धातु) + णिच् + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘made to understand/awakened’ (predicative)
yaṣṭumto perform a sacrifice
yaṣṭum:
Prayojana (प्रयोजन/infinitive purpose)
TypeVerb
Root√yaj (यज् धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive), ‘to sacrifice’
prajakrameundertook
prajakrame:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√kram (क्रम् धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; ‘set about/undertook’
kāmamthe desired aim
kāmam:
Karma (कर्म/goal)
TypeNoun
Rootkāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (accusative of purpose/aim)
hayamedhenaby the Aśvamedha (horse-sacrifice)
hayamedhena:
Karana (करण)
TypeNoun
Roothayamedha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (haya + medha)
bhūpatiḥthe king
bhūpatiḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootbhūpati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (bhūḥ + patiḥ)