Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 24
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
उमया रममाणं तं विलोक्य पिहितेस्थले / प्रतिजग्मुस्ततः सर्वे व्रीडिताभूच्छिवाप्यथ
Transliteration
umayā ramamāṇaṃ taṃ vilokya pihitesthale / pratijagmustataḥ sarve vrīḍitābhūcchivāpyatha
Translation
ഉമയോടൊപ്പം രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ശിവനെ ആ മറഞ്ഞ സ്ഥലത്ത് കണ്ടപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും മടങ്ങിപ്പോയി; അപ്പോൾ ശിവനും ലജ്ജിതനായി.
Word by Word
उमयाwith Umā
उमया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootउमा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (करण/instrumental), एकवचन
रममाणम्sporting/delighting
रममाणम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootरम् (धातु) → रममाण (कृदन्त; शतृ/वर्तमानकाले)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ/आत्मनेपदी-प्रायः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘sporting/delighting’ (object-qualifier)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
विलोक्यhaving looked/seen
विलोक्य:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवि+लोक् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having seen’
पिहितेin the covered/closed
पिहिते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootपिहित (कृदन्त; कृ/धा-आधारित ‘to cover’ → पिहित) (प्रातिपदिकवत्)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/locative), एकवचन; विशेषण ‘covered/closed’
स्थलेplace/spot
स्थले:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootस्थल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण/locative), एकवचन
प्रतिजग्मुःwent back/returned
प्रतिजग्मुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति+गम् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदी
ततःfrom there/then
ततः:
Apadana (अपादान/ablatival)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘from there/then’
सर्वेall (of them)
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; सर्वनामसदृश
व्रीडिताभूत्became ashamed
व्रीडिताभूत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootव्रीड् (धातु) → व्रीडित (कृदन्त; क्त) + भू (धातु)
Formसमासवत्-प्रयोगः: व्रीडिता (स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त विशेषण) + अभूत् (भू धातोः लङ्, प्रथमपुरुष, एकवचन); अर्थः ‘became ashamed’ (subject: शिवा)
शिवाŚivā (Pārvatī)
शिवा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात/particle (also/even)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/particle (then/now)