Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 1
Vaivasvata-vamsha-pravṛttiḥ
Origin and Issue of Vaivasvata Manu; Ilā–Sudyumna Episode
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते तृतीय उपोद्धातपादे वैवस्वतोत्पत्तिर्नामैकोनषष्टितमोध्यायः // ५९// सूत उवाच ततो मन्वन्तरे ऽतीते चाक्षुषे दैवतैः सह / वैवस्वताय महते पृथिवीराज्यमादिशत्
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte tṛtīya upoddhātapāde vaivasvatotpattirnāmaikonaṣaṣṭitamodhyāyaḥ // 59// sūta uvāca tato manvantare 'tīte cākṣuṣe daivataiḥ saha / vaivasvatāya mahate pṛthivīrājyamādiśat
Translation
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ‘വൈവസ്വതോത്പത്തി’ എന്ന ഏകോണഷഷ്ടിതമ അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരമതിർത്ത ശേഷം ദേവന്മാരോടുകൂടെ മഹാനായ വൈവസ്വതനു ഭൂമിരാജ്യം ഏല്പിച്ചു.
Word by Word
itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
śrī-brahmāṇḍein the auspicious Brahmāṇḍa (Purāṇa)
śrī-brahmāṇḍe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrī-brahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; समासः कर्मधारयः (śrī + brahmāṇḍa)
mahā-purāṇein the Mahāpurāṇa
mahā-purāṇe:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahā-purāṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; कर्मधारय-समासः
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāyu-prokta (कृदन्त; √vac/ब्रू (धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘prokta’; षष्ठी-तत्पुरुषः (vāyuḥ proktaḥ)
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्रमवाचक-विशेषण
upoddhāta-pādein the introductory section (pāda)
upoddhāta-pāde:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta-pāda (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (upoddhātasya pādaḥ)
vaivasvata-utpattiḥthe origin of Vaivasvata
vaivasvata-utpattiḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootvaivasvata-utpatti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (vaivasvatasya utpattiḥ)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/नामनिर्देश)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; नाम-निपातः (designation marker)
ekona-ṣaṣṭitamaḥfifty-ninth (one less than sixty)
ekona-ṣaṣṭitamaḥ:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootekona-ṣaṣṭitama (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; संख्या-विशेषण; तत्पुरुषः (ekona + ṣaṣṭitama)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
sūtaḥSūta
sūtaḥ:
Karta (कर्ता/subject)
TypeNoun
Rootsūta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन
uvācasaid
uvāca:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√vac (वच् धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
tataḥthen
tataḥ:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb)
manvantarein the Manvantara
manvantare:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmanvantara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन
atītehaving passed
atīte:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootatīta (कृदन्त; √i (इ धातु) + क्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; ‘elapsed’
cākṣuṣe(in) the Cākṣuṣa (Manvantara)
cākṣuṣe:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootcākṣuṣa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; मन्वन्तर-विशेषण
daivataiḥwith the deities
daivataiḥ:
Sahakari (सहकारी/सह-करण)
TypeNoun
Rootdaivata (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), बहुवचन
sahatogether with
saha:
Sahartha (सहार्थ)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय; सह-उपपद (postposition)
vaivasvatāyato Vaivasvata
vaivasvatāya:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootvaivasvata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन
mahategreat
mahate:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (Dative), एकवचन; विशेषण
pṛthivī-rājyamthe sovereignty of the earth
pṛthivī-rājyam:
Karma (कर्म/object)
TypeNoun
Rootpṛthivī-rājya (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (pṛthivyāḥ rājyaṃ)
ādiśatassigned/commanded
ādiśat:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√diś (दिश् धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद