Shloka 64
गङ्गानयनम् (Gaṅgānayana) — “The Bringing/Leading of the Gaṅgā”
Devanagari script
उद्वेलतामितस्तप्ताः सलिलान्तरचारिणः / ततस्तस्माच्छराज्ज्वालाः फूत्कृताशेष भीषणाः
Transliteration
udvelatāmitastaptāḥ salilāntaracāriṇaḥ / tatastasmāccharājjvālāḥ phūtkṛtāśeṣa bhīṣaṇāḥ
Translation
എങ്ങും ഉലയുന്ന ജലത്തിൽ സഞ്ചരിച്ച ജീവികൾ ദഹനതാപത്തിൽ കത്തിപ്പൊള്ളിച്ചു. പിന്നെ ആ ശരത്തിൽ നിന്നു ഫൂത്കാരത്തോടെ അതിഭീകരമായ ജ്വാലകൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു.
Word by Word
उद्वेलताम्surging, swelling (state)
उद्वेलताम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootउद्वेलता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; abstract noun
इतस्from here, on this side
इतस्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: दिशावाचक/स्थानवाचक (adverb: from here/this side)
तप्ताःheated, scorched
तप्ताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootतप् (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (क्त/त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; qualifying the subject
सलिल-अन्तर-चारिणःthose moving within the water
सलिल-अन्तर-चारिणः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसलिल (प्रातिपदिक) + अन्तर (प्रातिपदिक) + चारिन् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (locative sense: in the interior of water); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ततःthen, thereafter
ततः:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः: क्रम/कारणवाचक (then/from that)
तस्मात्from that
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
शरात्from the arrow
शरात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (अपादान), एकवचन
ज्वालाःflames
ज्वालाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootज्वाला (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
फूत्कृताःsnorted/roared forth (with a hissing sound)
फूत्कृताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootफूत्कृ (धातु) + त (कृत् प्रत्यय)
Formभूतकृदन्त (क्त/त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with ज्वालाः
अशेष-भीषणाःentirely terrifying
अशेष-भीषणाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootअशेष (प्रातिपदिक) + भीषण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; agreeing with ज्वालाः