Shloka 37
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
प्रययौ स्वपितॄन्नाकं निनीषुर्नृपसत्तमः / तपसा महाता पूर्वमायुषे कमलोद्भवम्
Transliteration
prayayau svapitṝnnākaṃ ninīṣurnṛpasattamaḥ / tapasā mahātā pūrvamāyuṣe kamalodbhavam
Translation
നൃപശ്രേഷ്ഠൻ തന്റെ പിതാക്കളെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് നയിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു പുറപ്പെട്ടു. മഹത്തായ തപസ്സാൽ ആദ്യം കമലോദ്ഭവനായ ബ്രഹ്മാവിനെ ആയുസ്സിനായി ആരാധിച്ചു.
Word by Word
प्रययौdeparted/went forth
प्रययौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र-या (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
स्व-पितॄन्his own fathers/ancestors
स्व-पितॄन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्व + पितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; कर्म; कर्मधारय (स्वाः पितरः)
नाकम्to heaven
नाकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनाक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म/गत्यर्थ-लक्ष्य (destination)
निनीषुःwishing to lead (them)
निनीषुः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formसन्-इच्छार्थक (desiderative) धातु √नी → निनीष; उ-प्रत्ययान्त (agent noun/participle), प्रथमा (1st), एकवचन, पुंलिङ्ग; कर्तृवाचक (one wishing to lead)
नृप-सत्तमःthe best of kings
नृप-सत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनृप + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता; षष्ठी-तत्पुरुष (नृपाणां सत्तमः)
तपसाby austerity
तपसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण
महताgreat
महता:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; विशेषण (of तपसा)
पूर्वम्formerly/earlier
पूर्वम्:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Rootपूर्वम् (अव्यय/प्रातिपदिक)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
आयुषेfor (long) life
आयुषे:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootआयुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन; सम्प्रदान (for the sake of life/long life)
कमल-उद्भवम्the lotus-born (Brahmā)
कमल-उद्भवम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकमल + उद्भव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म; सप्तमी/पञ्चमी-तत्पुरुषार्थ (कमले उद्भवः/कमलात् उद्भवः) — ब्रह्मा