Shloka 23
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
सहेन्द्राद्रौ तपस्यन्तं रामं गन्तुं प्रचक्रमुः / राजोवाच / अगस्त्यपीततोये ऽब्धौ परितो राजनन्दनैः
Transliteration
sahendrādrau tapasyantaṃ rāmaṃ gantuṃ pracakramuḥ / rājovāca / agastyapītatoye 'bdhau parito rājanandanaiḥ
Translation
സഹ്യേന്ദ്രപർവ്വതത്തിൽ തപസ്സിലിരിക്കുന്ന രാമനെ കാണാൻ അവർ പുറപ്പെട്ടു. രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ രാജകുമാരന്മാരേ, അഗസ്ത്യൻ കുടിച്ച ജലത്താൽ (ശൂന്യമായ) സമുദ്രത്തിന്റെ ചുറ്റിലും…
Word by Word
सहेन्द्र-अद्रौon Sahendra mountain
सहेन्द्र-अद्रौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootसहेन्द्र (प्रातिपदिक) + अद्रि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः (सहेन्द्रः अद्रिः = ‘Sahendra mountain’)
तपस्यन्तम्doing penance
तपस्यन्तम्:
कर्म-विशेषण (Object-qualifier)
TypeAdjective
Rootतपस्यत् (कृदन्त, √तप् धातु)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; वर्तमानकृदन्त (शतृ) = ‘performing austerity’
रामम्Rama
रामम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
गन्तुम्to go
गन्तुम्:
प्रयोजन (Purpose)
TypeVerb
Root√गम् (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive/तुमुन्), अव्ययभाव; ‘to go’
प्रचक्रमुःthey set out
प्रचक्रमुः:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootप्र-√क्रम् (धातु)
Formलिट् (Perfect/लिट्), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन; परस्मैपद; ‘they set out/began’
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
अगस्त्य-पीत-तोयेin (the sea) whose water was drunk by Agastya
अगस्त्य-पीत-तोये:
अधिकरण-विशेषण (Locative-qualifier)
TypeAdjective
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक) + पीत (कृदन्त, √पा धातु) + तोय (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (7th), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (अगस्त्येन पीतं तोयं यस्मिन् = in which the water was drunk by Agastya)
अब्दौin the ocean
अब्दौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeNoun
Rootअब्दि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
परितःaround
परितः:
देश/परिसर (Spatial relation)
TypeIndeclinable
Rootपरितः (अव्यय)
Formअव्यय; उपसर्गसदृश-परिसरवाचक (around, on all sides)
राज-नन्दनैःby/with the princes
राज-नन्दनैः:
करण/सह (Instrument/Association)
TypeNoun
Rootराज (प्रातिपदिक) + नन्दन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः नन्दनाः = king’s sons)