Shloka 2
Sāgaropākhyāna—Bhārata-varṣa-māna and Gokarṇa-kṣetra-māhātmya
Sagara Episode: Measure of Bhārata and the Glory of Gokarṇa
Devanagari script
खण्डों ऽयं भारतो नाम दक्षिणोत्तरमायतः / नवयोजनसाहस्रं विस्तारपरिमण्डलम्
Transliteration
khaṇḍoṃ 'yaṃ bhārato nāma dakṣiṇottaramāyataḥ / navayojanasāhasraṃ vistāraparimaṇḍalam
Translation
‘ഭാരതം’ എന്ന ഈ ഖണ്ഡം തെക്കിൽ നിന്ന് വടക്കുവരെ നീളുന്നു; ഇതിന്റെ വ്യാപ്തി ഒമ്പതിനായിരം യോജനമാണ്।
Word by Word
khaṇḍaḥa region/segment
khaṇḍaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkhaṇḍa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्ता/विषय
ayamthis
ayam:
Karta (कर्ता/subject determiner)
TypeNoun
Rootidam (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश (demonstrative)
bhārataḥBhārata
bhārataḥ:
Karta (कर्ता/predicate)
TypeNoun
Rootbhārata (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-नाम (predicate noun)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध/naming)
TypeIndeclinable
Rootnāma (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-निर्देशक (naming particle)
dakṣiṇa-uttaramsouth-to-north
dakṣiṇa-uttaram:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdakṣiṇa + uttara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दिक्-द्वन्द्व; विशेषण (of āyataḥ: extent)
āyataḥextended
āyataḥ:
Karta (कर्ता/predicate)
TypeAdjective
Rootāyata (प्रातिपदिक; √yam (यम्) से)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)
nava-yojana-sāhasramnine-thousand yojanas
nava-yojana-sāhasram:
Visheshana (विशेषण/measure)
TypeAdjective
Rootnava + yojana + sāhasra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; परिमाणवाचक (measure)
vistāra-parimaṇḍalamhaving a circular expanse/extent
vistāra-parimaṇḍalam:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvistāra + parimaṇḍala (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (describing extent/shape)