Shloka 24
यज्ञसमापन-दक्षिणा-आवभृथस्नान-वर्णनम्
Completion of the Sacrifice, Gifts, and Avabhṛtha Bath
Devanagari script
प्रजास्तमन्वरज्यन्त बालमप्यमितौजसम् / नवं च शुक्लपक्षादौशीतांशुमचिरोदितम्
Transliteration
prajāstamanvarajyanta bālamapyamitaujasam / navaṃ ca śuklapakṣādauśītāṃśumaciroditam
Translation
അപരിമിത തേജസ്സുള്ള ആ ബാലനെയും പ്രജകൾ അനുഗമിച്ച് സ്നേഹിച്ചു; ശുക്ലപക്ഷാരംഭത്തിൽ പുതുതായി ഉദിച്ച നവചന്ദ്രനെപ്പോലെ।
Word by Word
प्रजाःthe subjects/people
प्रजाः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootप्रजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (Feminine), प्रथमा (1st), बहुवचन (Plural)
तम्him
तम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
अन्व्after/following
अन्व्:
सम्बन्ध (Preverb)
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग)
Formउपसर्ग (preverb) ‘after/following’; रज्यन्त इत्यस्य सह
अरज्यन्तbecame attached/grew devoted
अरज्यन्त:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootरञ्ज् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural); आत्मनेपदम्; उपसर्गेण—अनु+रञ्ज्
बालम्(though) young
बालम्:
कर्मविशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootबाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd), एकवचन (Singular); तम् इति विशेषणम्
अपिeven though
अपि:
सम्बन्ध (Particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle), अप्यर्थे (even/though)
अमितौजसम्of immeasurable vigor
अमितौजसम्:
कर्मविशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootअमित + ओजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd), एकवचन (Singular); समासः—षष्ठी/कर्मधारय-प्रायः: अमितम् ओजः यस्य/अमितं ओजः (of immeasurable vigor)
नवम्new
नवम्:
कर्मविशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd), एकवचन (Singular); शीतांशुम् इति विशेषणम्
चand
च:
सम्बन्ध (Conjunction)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय (conjunction)
शुक्लपक्षादौat the start of the bright fortnight
शुक्लपक्षादौ:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location-time)
TypeNoun
Rootशुक्लपक्ष + आदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), सप्तमी (7th/Locative), एकवचन (Singular); समासः—तत्पुरुष: शुक्लस्य पक्षस्य आदौ (at the beginning of the bright fortnight)
शीतांशुम्the moon
शीतांशुम्:
उपमान (Upamāna/Standard of comparison)
TypeNoun
Rootशीतांशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन (Singular)
अचिरोदितम्recently risen
अचिरोदितम्:
उपमानविशेषण (Qualifier of standard)
TypeAdjective
Rootअचिर + उदित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (Masculine), द्वितीया (2nd), एकवचन (Singular); क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) उदित (risen) with उपसर्ग/पूर्वपद ‘अचिर’ (not long ago); शीतांशुम् इति विशेषणम्