Shloka 44
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
परोपतापि नितरां सर्वलोकजुगुप्सितम् / इह कृत्वाशुभं कर्म कःपुमान्विन्दते सुखम्
Transliteration
paropatāpi nitarāṃ sarvalokajugupsitam / iha kṛtvāśubhaṃ karma kaḥpumānvindate sukham
Translation
പരരെ പീഡിപ്പിക്കുന്നവൻ, സർവ്വലോകവും വെറുക്കുന്നവൻ—ഇവിടെ അശുഭകർമ്മം ചെയ്ത് ഏതു മനുഷ്യന് സുഖം ലഭിക്കും?
Word by Word
पर-उपतापिcausing harm to others
पर-उपतापि:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक) + उपतापिन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/accusative), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (परस्य उपतापः यस्मात् = causing others’ suffering)
नितराम्exceedingly
नितराम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनितराम् (अव्यय)
Formतीव्रता-अव्यय (adverb: exceedingly)
सर्व-लोक-जुगुप्सितम्despised by all the world
सर्व-लोक-जुगुप्सितम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + लोक (प्रातिपदिक) + जुगुप्सित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—तत्पुरुष (सर्वैः लोकैः जुगुप्सितम् = despised by all people)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
Formदेश-अव्यय (adverb: here/in this world)
कृत्वाhaving done
कृत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund); ‘having done’
अशुभम्evil
अशुभम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootअशुभ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम्
कर्मdeed, action
कर्म:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootकर्मन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
कःwho?
कः:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रश्नवाचक-सर्वनाम
पुमान्man
पुमान्:
Karta/Subject (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुमांस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विन्दतेfinds/obtains
विन्दते:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootविद् (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपदम्
सुखम्happiness
सुखम्:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन