Shloka 24
अश्वमोचनम् (Aśvamocanam) — “The Release/Recovery of the Sacrificial Horse”
Devanagari script
अश्वहर्त्ता ततो ऽह्येष वध्यो ऽस्माभिर्दुराशयः / तं प्राकृतवदासीनं ते सर्वे हतवुद्धयः
Transliteration
aśvaharttā tato 'hyeṣa vadhyo 'smābhirdurāśayaḥ / taṃ prākṛtavadāsīnaṃ te sarve hatavuddhayaḥ
Translation
“ഇവനാണ് അശ്വഹർത്താവ്; ദുഷ്ടാശയനായ ഇവൻ ഞങ്ങളാൽ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ.” എന്ന് പറഞ്ഞ്, സാധാരണനെന്നപോലെ ഇരുന്ന ആ മുനിയെ അവർ ബുദ്ധിഹീനർ നോക്കി നിന്നു.
Word by Word
अश्वहर्ताthe horse-stealer
अश्वहर्ता:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअश्व + हर्तृ (प्रातिपदिक; √हृ, तृच्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (aśvasya hartā)
ततःthen
ततः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formक्रमवाचक-अव्यय (then)
हिindeed
हि:
— (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
एषःthis (man)
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
वध्यःto be killed, killable
वध्यः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवध्य (प्रातिपदिक; √वध् धातुज)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय-विशेषण (predicate adjective)
अस्माभिःby us
अस्माभिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), बहुवचन; करण/कर्तृ-सम्बन्धे (by us)
दुराशयःevil-minded (one)
दुराशयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदुर् + आशय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (evil-intentioned)
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
प्राकृतवत्like an ordinary man
प्राकृतवत्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootप्राकृत + वत् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formउपमानवाचक-अव्यय (adverbial -vat), “like an ordinary person”
आसीनम्seated
आसीनम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Root√आस् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; “seated” (qualifying tam)
तेthey
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
सर्वेall
सर्वे:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying te)
हतवुद्धयःwhose intellect was ruined
हतवुद्धयः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहत + बुद्धि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः (yeṣāṃ buddhir hatā)