Shloka 75
हिरण्यकशिपुजन्म-तपः-वरप्रभावः
Birth, Austerity, and Boon-Power of Hiraṇyakaśipu
Devanagari script
तस्मिंस्तु विफले गर्भे दितिः परमदुःखिता / सहस्राक्षं दुराधर्षं वाक्यं सानुनयाब्रवीत्
Transliteration
tasmiṃstu viphale garbhe ditiḥ paramaduḥkhitā / sahasrākṣaṃ durādharṣaṃ vākyaṃ sānunayābravīt
Translation
ആ ഗർഭം വിഫലമായപ്പോൾ ദിതി അത്യന്തം ദുഃഖിതയായി; പിന്നെ അവൾ ദുർജയനായ സഹസ്രാക്ഷനോട് വിനയത്തോടെ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Word by Word
तस्मिन्in that
तस्मिन्:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, सप्तमी (Locative), एकवचन; सर्वनाम
तुbut/indeed
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle; contrast/emphasis)
विफलेfailed/fruitless
विफले:
अधिकरण-विशेषण (Locative qualifier)
TypeAdjective
Rootविफल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (गर्भे)
गर्भेin the embryo
गर्भे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootगर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
दितिःDiti
दितिः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदिति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
परमदुःखिताextremely distressed
परमदुःखिता:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootपरम + दुःखित (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—‘परमा दुःखिता’ (extremely sorrowful)
सहस्राक्षम्Sahasrākṣa (Indra)
सहस्राक्षम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootसहस्र + अक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘सहस्रम् अक्षाणि यस्य’ (one who has a thousand eyes)
दुराधर्षम्hard to overpower
दुराधर्षम्:
कर्म-विशेषण (Object qualifier)
TypeAdjective
Rootदुर् + आधर्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (सहस्राक्षम्); नञ्/उपसर्ग-तत्पुरुषः—‘दुराधर्ष’ (hard to assail)
वाक्यम्words/speech
वाक्यम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
सानुनयाwith entreaty
सानुनया:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeAdjective
Rootस + अनुनय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental), एकवचन; ‘अनुनयेन सह’ (with entreaty)
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन