Shloka 80
Samantapañcaka at Kurukṣetra: Paraśurāma’s Tīrtha-Creation and Pitṛ-Rites (समन्तपञ्चक-तीर्थप्रशंसा)
Devanagari script
विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया / अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः
Transliteration
vilokyamāno mātrā te bāṣpagadgadakaṇṭhayā / anātha iva rājendra svargalokamito gataḥ
Translation
ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നിന്റെ മാതാവ് കണ്ണീരാൽ ഗദ്ഗദമായ കണ്ഠത്തോടെ അവനെ നോക്കി നിന്നപ്പോൾ, അവൻ അനാഥനെന്നപോലെ ഇവിടെ നിന്ന് സ്വർഗ്ഗലോകത്തിലേക്ക് പോയി।
Word by Word
vilokyamānaḥbeing looked at
vilokyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootvi√lok (धातु)
Formशानच् (present passive participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘being looked at’
mātrāby (your) mother
mātrā:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति (Instrumental/कर्ता in passive), एकवचन
teyour
te:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी विभक्ति (Genitive), एकवचन
bāṣpa-gadgada-kaṇṭhayāwith a tear-choked voice
bāṣpa-gadgada-kaṇṭhayā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootbāṣpa (प्रातिपदिक) + gadgada (प्रातिपदिक) + kaṇṭha (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; तृतीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: बाष्पेण गद्गदः कण्ठः यस्याः सा = with a throat choked/halting due to tears (qualifies mātrā)
anāthaḥhelpless
anāthaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootanātha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘helpless/without protector’
ivaas if
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formअव्यय; उपमा-सूचक
rājendraO king
rājendra:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; कर्मधारय: राज्ञाम् इन्द्रः = O king of kings
svargalokamto heaven-world
svargalokam:
Gati/Karma (गति/कर्म)
TypeNoun
Rootsvarga (प्रातिपदिक) + loka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (Accusative/गति-कर्म), एकवचन; तत्पुरुष: स्वर्गस्य लोकः = the world of heaven
itaḥfrom here
itaḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootitaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; अपादानार्थक (ablatival adverb) = from here
gataḥgone
gataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formक्त (past active participle); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘gone’