Adhyaya 45

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे सगरोपाख्याने भार्गवचरिते चतुश्चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः // ४४// वसिष्ठ उवाच ततः कदाचिद्विपिने चतुरङ्गबलान्वितः / मृगयामगमच्छूरः शूरसेनादिभिः सह

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ വായുപ്രോക്ത മധ്യമഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ സഗരോപ്പാഖ്യാനത്തിലെ ഭാർഗവചരിതത്തിന്റെ നാല്പത്തിനാലാം അധ്യായം സമാപ്തം. വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—പിന്നീട് ഒരിക്കൽ ആ വീരൻ ചതുരംഗസേനയോടെ ശൂരസേനാദികളോടൊപ്പം വനത്തിലേക്ക് വേട്ടയ്ക്ക് പോയി.

Verse 2

ते प्रविश्य महारण्यं हत्वा बहुविधान्मृगान् / जग्मुस्तृषार्त्ता मध्याह्ने सरितं नर्मदामनु

അവർ മഹാവനത്തിൽ കടന്ന് പലവിധ മൃഗങ്ങളെ വേട്ടയാടി, ദാഹാർത്തരായി മധ്യാഹ്നത്തിൽ നർമദാ നദീതീരത്തേക്ക് ചെന്നു.

Verse 3

तत्र स्नात्वा च पीत्वा च वारि नद्या गतश्रमाः / गच्छन्तो ददृशुर्मार्गो जमदग्नेरथाश्रमम्

അവിടെ നദിയിൽ കുളിച്ചും വെള്ളം കുടിച്ചും അവരുടെ ക്ഷീണം മാറി. തുടർന്ന് പോകുമ്പോൾ വഴിയിൽ ജമദഗ്നിയുടെ ആശ്രമം അവർ കണ്ടു.

Verse 4

द्दष्ट्वाश्रमपदं रम्यं मुनीनागच्छतः पथि / कस्येदमिति पप्रच्छुर्भाविकर्मप्रचोदिताः

വഴിയിൽ സഞ്ചരിച്ച മുനിമാർ മനോഹരമായ ആശ്രമസ്ഥലം കണ്ടു; ഭാവികർമ്മപ്രേരിതരായി ‘ഇത് ആരുടേതാണ്?’ എന്നു ചോദിച്ചു.

Verse 5

ते प्रोचुरतिशान्तात्मा जमदग्नेर्महातपाः / वसत्यस्मिन्सुतो यस्य रामः शस्त्रभृतां वरः

അവർ പറഞ്ഞു—ഇത് മഹാതപസ്വിയും അതിശാന്താത്മാവുമായ ജമദഗ്നിയുടെ ആശ്രമമാണ്; ഇവിടെ തന്നെയാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ രാമൻ, ആയുധധാരികളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, വസിക്കുന്നത്.

Verse 6

तछ्रुत्वा भीरभूत्तेषां रामनामानुकीर्त्तनात् / क्रोधं प्रसङ्यानृशंस्यं पूर्ववैरमनुस्मरन्

അത് കേട്ടപ്പോൾ രാമനാമം ഉച്ചരിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അവർ ഭീതരായി; മുൻവൈരം ഓർത്ത് ക്രൂരമായ കോപത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 7

अथ ते प्रोचुरन्योन्यं पितृहन्तुर्वधात्पितुः / वैर निर्यातनं किं तु करिष्यामो दिशाधुना

അപ്പോൾ അവർ തമ്മിൽ പറഞ്ഞു—പിതാവിന്റെ വധത്തിന് പിതൃഹന്തനോടുള്ള വൈരം തീർക്കേണ്ടതുണ്ട്; എന്നാൽ ഇപ്പോൾ നാം എന്ത് ചെയ്യണം?

Verse 8

इत्यक्त्वा खड्गहस्तास्ते संप्रविश्य तदाश्रमम् / प्रजाघ्निरे प्रयातेषु मुनिवीरेषु सर्वतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് വാൾ കൈയിൽ പിടിച്ച് അവർ ആ ആശ്രമത്തിലേക്ക് കയറി; മുനിവീരർ എല്ലാദിക്കുകളിലേക്കും പോയിരിക്കെ അവർ (അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവരെ) വധിച്ചു.

Verse 9

तं हत्वास्य शिरो हृत्वा निषादा इव निर्दयाः / प्रययुस्ते दुरात्मानः सबलाः स्वपुरीं प्रति

അദ്ദേഹത്തെ കൊന്ന് തലയറുത്ത്, കാട്ടாளരെപ്പോലെ നിർദയരായ ആ ദുരാത്മാക്കൾ സൈന്യസമേതം സ്വന്തം നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി.

Verse 10

पुत्रास्तस्य महात्मानौ दृष्ट्वा स्वपितरं हतम् / परिवार्य महाराज रुरुदुः शोककर्शिताः

ഹേ മഹാരാജാവേ! പിതാവ് കൊല്ലപ്പെട്ടതു കണ്ട് ആ മഹാത്മാക്കളായ പുത്രന്മാർ അദ്ദേഹത്തെ വലംവെച്ച് ദുഃഖത്താൽ തളർന്നു കരഞ്ഞു.

Verse 11

भर्त्तारं निहतं भूमौ पतितं वीक्ष्य रेणुका / पपात मूर्च्छिता सद्यो लतेवाशनिताडिता

ഭർത്താവ് മരിച്ച് നിലത്തു വീണുകിടക്കുന്നത് കണ്ട് രേണുക, ഇടിമിന്നലേറ്റ വള്ളിപോലെ തൽക്ഷണം ബോധരഹിതയായി വീണു.

Verse 12

सा स्वचेतसि संमूच्छ्य शोकपावकदीपिताः / दूरप्रनष्टसंज्ञेव सद्यः प्राणैर्व्ययुज्यत

മനസ്സിൽ മോഹാലസ്യപ്പെട്ട്, ദുഃഖാഗ്നിയാൽ ജ്വലിച്ച്, ബോധം അകന്നതുപോലെ അവൾ തൽക്ഷണം പ്രാണൻ വെടിഞ്ഞു.

Verse 13

अनालपन्त्यां तस्यां तु संज्ञां याता हि ते पुनः / न्यपतन्मूर्च्छिता भूमौ निमग्नाः शोकसागरे

അവൾ മിണ്ടാതിരുന്നപ്പോൾ അവർക്ക് ബോധം തെളിഞ്ഞു, എങ്കിലും ദുഃഖസാഗരത്തിൽ മുങ്ങി അവർ വീണ്ടും മോഹാലസ്യപ്പെട്ട് നിലത്തു വീണു.

Verse 14

ततस्तपोधना ये ऽन्ये तत्त पोवनवासिनः / समेत्याश्वासयामासुस्तुल्यदुःखाः सुतान्मुने

അപ്പോൾ അവിടെ തപോധനരായ മറ്റു മുനിമാർ, പാവനവനവാസികൾ, ഒന്നിച്ചു വന്ന് സമദുഃഖഭാഗികളായ ആ പുത്രന്മാരെ, ഹേ മുനേ, ആശ്വസിപ്പിച്ചു।

Verse 15

सांत्व्यमाना मुनिगणैर्जामदग्न्या यथाविधि / आधक्षुर्वचसा तेषामग्नौ पित्रोः कलेवरे

മുനിഗണങ്ങൾ യഥാവിധി ആശ്വസിപ്പിച്ചതിനുശേഷം, ജാമദഗ്ന്യവംശജർ അവരുടെ വചനപ്രകാരം പിതാമാതാക്കളുടെ ദേഹങ്ങളെ അഗ്നിയിൽ ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 16

चक्रुरेव तदूर्द्ध्वं वै यत्कर्त्तव्यमनन्तरम् / पित्रोर्मरणदुःखेन पीड्यमाना दिवानिशम्

അതിന് ശേഷം ഉടൻ ചെയ്യേണ്ടതെല്ലാം അവർ ചെയ്തു; പിതാമാതാക്കളുടെ മരണദുഃഖം മൂലം അവർ പകലും രാത്രിയും പീഡിതരായി നിന്നു।

Verse 17

ततः काले गते रामः समानां द्वादशावधौ / निवृत्तस्तपसः सख्या सहागादाश्रमं पितुः

പിന്നീട് കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, പന്ത്രണ്ടു വർഷങ്ങളുടെ പരിധി പൂർത്തിയായതോടെ, രാമൻ തപസ്സിൽ നിന്ന് വിരമിച്ച് സഖാവിനോടൊപ്പം പിതാവിന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।