Shloka 8
Bhārgava-Charita: Rāma (Paraśurāma) Returns to Jamadagni’s Āśrama
Devanagari script
अथ रामः प्रसन्नात्मा पश्यन्नाश्रमसंपदम् / प्रविवेश शनै राजन्नकृतव्रणसंयुतः
Transliteration
atha rāmaḥ prasannātmā paśyannāśramasaṃpadam / praviveśa śanai rājannakṛtavraṇasaṃyutaḥ
Translation
അപ്പോൾ പ്രസന്നഹൃദയനായ രാമൻ ആശ്രമസമ്പത്ത് കണ്ടുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, മന്ദമായി അകത്തു പ്രവേശിച്ചു; അവൻ അവ്രണനായിരുന്നു।
Word by Word
अथthen
अथ:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय (particle): आरम्भ/अनन्तरार्थक (then/now)
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
प्रसन्नात्माof serene mind
प्रसन्नात्मा:
विशेषण (Viśeṣaṇa of रामः)
TypeAdjective
Rootप्रसन्न + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुव्रीहि-समास (‘whose self/mind is pleased’)
पश्यन्seeing
पश्यन्:
कर्ता (Karta; concomitant action)
TypeVerb
Rootपश् (धातु) → पश्यत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘seeing’
आश्रमसंपदम्the prosperity/beauty of the hermitage
आश्रमसंपदम्:
कर्म (Karma)
TypeNoun
Rootआश्रम + संपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समास (आश्रमस्य संपद्)
प्रविवेशentered
प्रविवेश:
क्रिया (Kriyā)
TypeVerb
Rootप्र + विश् (धातु)
Formलिट् (perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; ‘entered’
शनैःslowly
शनैः:
क्रियाविशेषण (Adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootशनैः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): ‘slowly/gradually’
राजन्O king
राजन्:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; vocative संबोधन
अकृतव्रणसंयुतःunwounded / without injury
अकृतव्रणसंयुतः:
विशेषण (Viśeṣaṇa of रामः)
TypeAdjective
Rootअकृत + व्रण + संयुत (प्रातिपदिक; PPP from सम्+युज्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समास: (अकृतव्रणैः) + संयुतः (तत्पुरुष: ‘endowed with unmade/undamaged wounds’ i.e., ‘unwounded’); नञ्-पूर्वपद (a- privative)