Shloka 15
Bhārgava-Stuti and Kṛṣṇa’s Vara
Devotional Hymn and Boon to the Bhargava
Devanagari script
दया विधेया दीनेषु श्रेय उत्तममिच्छता / योगश्च सादनीयो वै शत्रूणां निग्रहस्तथा
Transliteration
dayā vidheyā dīneṣu śreya uttamamicchatā / yogaśca sādanīyo vai śatrūṇāṃ nigrahastathā
Translation
പരമ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ദീനരോടു കരുണ കാണിക്കണം. യോഗം അഭ്യസിക്കണം; അതുപോലെ ശത്രുക്കളെ നിയന്ത്രിക്കയും വേണം.
Word by Word
दयाcompassion
दया:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootदया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
विधेयाshould be practiced
विधेया:
Kriya (क्रिया; obligation predicate)
TypeVerb
Rootवि + धा (धातु)
Formकृदन्त; विधेय (gerundive/यत्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be done/should be practiced’
दीनेषुtoward the needy
दीनेषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदीन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन; ‘among/with the poor’
श्रेयःthe good, welfare
श्रेयः:
Karma (कर्म/Object of ‘icchatā’)
TypeNoun
Rootश्रेयस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
उत्तमम्highest
उत्तमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying ‘śreyaḥ’)
इच्छताby (one) desiring
इच्छता:
Karana (करण; agent/qualifier of obligation)
TypeVerb
Rootइष्/इच्छ् (धातु)
Formवर्तमानकृदन्त (Present active participle/शतृ), तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; पुंलिङ्ग/नपुंसक-सम्भाव्य; ‘by one who desires’
योगःyoga, discipline
योगः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयोग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
सादनीयःshould be practiced
सादनीयः:
Kriya (क्रिया; obligation predicate)
TypeVerb
Rootसाध् (धातु)
Formकृदन्त; साधनीय (gerundive/अनीयर्), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘to be accomplished/practiced’
वैindeed
वै:
Nipāta (निपात/Particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निश्चयार्थक/पादपूरण (emphatic particle)
शत्रूणाम्of enemies
शत्रूणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootशत्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
निग्रहःrestraint, subjugation
निग्रहः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनि + ग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तथाlikewise
तथा:
Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (thus; likewise)