Previous Verse
Next Verse

Shloka 54

Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons

तं दृष्ट्वा गजाननो भृगुवरं क्रोधात्क्षिपन्तं त्वरा स्वात्मार्थं परशुं तदा निजकरेणोद्धृत्य वेगेन तु / भूर्लोकं भुवः स्वरपि तस्योर्ध्वं महर्वैजनं लोकं चापि तपो ऽथ सत्यमपरं वैकुण्ठमप्यानयत्

taṃ dṛṣṭvā gajānano bhṛguvaraṃ krodhātkṣipantaṃ tvarā svātmārthaṃ paraśuṃ tadā nijakareṇoddhṛtya vegena tu / bhūrlokaṃ bhuvaḥ svarapi tasyordhvaṃ maharvaijanaṃ lokaṃ cāpi tapo 'tha satyamaparaṃ vaikuṇṭhamapyānayat

അവനെ കണ്ട ഗജാനനൻ ക്രോധത്തോടെ പരശു എറിയുന്ന ഭൃഗുവരനെ നോക്കി; സ്വരക്ഷാർത്ഥം തന്റെ കൈകൊണ്ട് പരശു ഉയർത്തി വേഗത്തിൽ ഭൂർലോകം, ഭുവഃ, സ്വർലോകം, അതിനുമുകളിൽ മഹർലോകം, വൈജനലോകം, തപോലോകം, സത്യലോകം, പിന്നെ പരമ വൈകുണ്ഠലോകം വരെ കൊണ്ടുപോയി।

tamhim
tam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त/ल्यप्), ‘having seen’
gajānanaḥGajānana (Gaṇeśa)
gajānanaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootgaja+ānana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘gaja-ānana’ (elephant-faced)
bhṛguvaramthe best of Bhṛgus (Paraśurāma)
bhṛguvaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhṛgu+vara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; कर्मधारय ‘excellent Bhṛgu (Bhārgava)’
krodhātout of anger
krodhāt:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootkrodha (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Ablative (5th/पञ्चमी), Singular; ‘from/through anger’
kṣipantam(who was) throwing
kṣipantam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootkṣip (धातु)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Accusative, Singular; ‘throwing’
tvarāquickly / with haste
tvarā:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottvarā (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; ‘with haste’
svātma-arthamfor his own purpose
svātma-artham:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeAdjective
Rootsva+ātman+artha (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Accusative (2nd), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘for one’s own self/purpose’ (used adverbially)
paraśumaxe
paraśum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootparaśu (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
tadāthen
tadā:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
FormAdverb (कालवाचक-अव्यय)
nija-kareṇawith his own hand
nija-kareṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootnija+kara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; कर्मधारय ‘with (his) own hand’
uddhṛtyahaving lifted
uddhṛtya:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootud-√hṛ (धातु)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वान्त), ‘having lifted/raised’
vegenawith force/speed
vegena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootvega (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Instrumental (3rd/तृतीया), Singular; ‘with speed’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात), contrast/emphasis
bhūḥ-lokamBhūloka
bhūḥ-lokam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhūḥ+loka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; षष्ठी-तत्पुरुष ‘Bhū-loka (earth-world)’
bhuvaḥBhuvarloka
bhuvaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbhuvar (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (Vedic/irregular stem bhuvar-); ‘Bhuvar-loka’ (as object in list)
svaḥSvarloka (heaven)
svaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsvar (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (Vedic form svaḥ); ‘Svar-loka’
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात), inclusion ‘also/even’
tasyaof that / above that
tasya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive (6th/षष्ठी), Singular
ūrdhvamabove
ūrdhvam:
Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootūrdhva (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
FormAdverb (दिशावाचक-अव्यय) ‘upwards/above’
mahar-vaijanamMaharloka (Vaijana world)
mahar-vaijanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmahar+vaijana (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd), Singular; तत्पुरुष, name of a higher world (Maharloka/‘Vaijana’ world)
lokamworld
lokam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootloka (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक-अव्यय)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात)
tapaḥTapoloka
tapaḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; here as ‘Tapoloka’ (abbrev.)
athathen
atha:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootatha (अव्यय)
FormParticle/connector (अनन्तरबोधक-अव्यय) ‘then/next’
satyamSatyaloka
satyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsatya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular; here as ‘Satyaloka’
aparamfurther/higher
aparam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootapara (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd), Singular; qualifying satyam ‘higher/further’
vaikuṇṭhamVaikuṇṭha
vaikuṇṭham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaikuṇṭha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Accusative (2nd/द्वितीया), Singular
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
FormParticle (निपात)
ānayatbrought/led (him)
ānayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√nī (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada, 3rd Person (प्रथमपुरुष), Singular; ‘brought/led’