Shloka 43
Kārttavīrya-vadha (Death of Karttavīrya) / Bhārgava Rāma’s Battle with the King’s Sons
Devanagari script
स्त्रीपुंसोर्युक्त योस्तात सहैकासनसंस्थयोः / करोति सुखभङ्गं यो नरकं स व्रजेद्ध्रुवम्
Transliteration
strīpuṃsoryukta yostāta sahaikāsanasaṃsthayoḥ / karoti sukhabhaṅgaṃ yo narakaṃ sa vrajeddhruvam
Translation
"ഹേ താത! സ്ത്രീയും പുരുഷനും ഒരേ ആസനത്തിൽ ഒന്നിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ, അവരുടെ സുഖത്തിന് ഭംഗം വരുത്തുന്നവൻ തീർച്ചയായും നരകത്തിൽ പോകും."
Word by Word
strī-puṃsoḥof the woman and the man
strī-puṃsoḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootstrī (प्रातिपदिक) + pumān/puṃs (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग+पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; द्वन्द्वसमासः (itaretara-dvandva)
yuktayoḥof the united (pair)
yuktayoḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootyukta (कृदन्त, क्त/PPP)
Formपुं/स्त्री (सामान्य), षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; क्तान्त कृदन्त ‘joined/engaged’
tātaO dear one / O son
tāta:
Sambodhana (सम्बोधन/Address)
TypeNoun
Roottāta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
sahatogether with
saha:
Sahakāraka (सह/Association)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय; सहार्थक उपपद (with)
eka-āsana-saṃsthayoḥof those seated together on one seat
eka-āsana-saṃsthayoḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rooteka (प्रातिपदिक) + āsana (प्रातिपदिक) + saṃstha (प्रातिपदिक/कृदन्ताधारित)
Formपुं/स्त्री (सामान्य), षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; तत्पुरुषः (eka-āsane saṃsthau)
karotidoes, causes
karoti:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
sukha-bhaṅgamthe breaking of happiness, disruption of pleasure
sukha-bhaṅgam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootsukha (प्रातिपदिक) + bhaṅga (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (sukhasya bhaṅgaḥ)
yaḥwho
yaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धक सर्वनाम (relative pronoun)
narakamhell
narakam:
Karma (कर्म/Goal as object of motion)
TypeNoun
Rootnaraka (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; तद्-सर्वनाम
vrajetwould go, should go
vrajet:
Kriyā (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootvraj (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद
dhruvamcertainly
dhruvam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण/Adverb)
TypeIndeclinable
Rootdhruva (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण-प्रयोग (indeclinable adverbial use of neuter acc.); निश्चयार्थक (certainly)