Adhyaya 31
Paraśurāma’s Vow and Jamadagni’s Teaching on Kṣamā (Forbearance)
ഈ അധ്യായം സംവാദരൂപത്തിലാണ്. രാജാവ് സഗരൻ, ഭാർഗവനായ പരശുരാമനെക്കുറിച്ച്—ഒരു രാജാവിന്റെ അന്യായത്തിൽ ക്രുദ്ധനായപ്പോൾ അവൻ എന്ത് ചെയ്തുവെന്ന്—വസിഷ്ഠമുനിയോട് ചോദിക്കുന്നു. വസിഷ്ഠൻ പറയുന്നു: ഭൃഗു പോയശേഷം പരശുരാമൻ ക്രോധത്തോടെ രാജാവിന്റെ വഴിതെറ്റിയ പെരുമാറ്റം നിന്ദിക്കുകയും, ശുഭാശുഭകർമ്മങ്ങൾക്ക് കാരണം ദൈവം (വിധി) എന്ന പ്രബലശക്തിയാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്ന് ഋഷിമാരുടെ സന്നിധിയിൽ പിതൃവൈരം തീർക്കാൻ യുദ്ധത്തിൽ കാർത്തവീര്യനെ വധിക്കുമെന്നു പൊതുപ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു; ദേവരക്ഷയും തന്റെ നിശ്ചയം തടയില്ലെന്ന് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. ഇത് കേട്ട് ജമദഗ്നി പുത്രനെ ശാസിച്ച് ‘സജ്ജനങ്ങളുടെ സനാതനധർമ്മം’ ഉപദേശിക്കുന്നു—അപമാനിക്കപ്പെട്ടാലും അടിക്കപ്പെട്ടാലും കോപിക്കാത്തവരാണ് സാധുക്കൾ; ക്ഷമയെ ആത്മീയ നിധിയെന്നും അക്ഷയലോകദായിനിയെന്നും പ്രശംസിക്കുന്നു. രാജവധം മഹാപാപമാണെന്ന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകി സംയമവും തപസ്സും ആവശ്യപ്പെടുന്നു. പരശുരാമൻ ശമം (ശാന്തി) എന്ന പിതൃോപദേശവും നീതിക്കായുള്ള പ്രതിജ്ഞയും തമ്മിൽ പൊരുത്തപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുന്നതിലൂടെ, ക്ഷത്രിയപ്രായ പ്രതികാരവും ബ്രാഹ്മണീയ ക്ഷമയും തമ്മിലുള്ള നൈതിക സംഘർഷം തെളിയുന്നു.
Shlokas
Verse 1
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्याभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते त्रिंशत्तमो ऽध्यायः // ३०// सगर उवाच ब्रह्मपुत्र महाभाग वद भार्गवचेष्टितम् / यच्चकार महावीर्य्यो राज्ञः क्रुद्धो हि कर्मणा
ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായു പ്രസ്താവിച്ച മധ്യഭാഗത്തിലെ മൂന്നാം ഉപോദ്ധാതപാദത്തിൽ, ഭാര്ഗവചരിതത്തിലെ മുപ്പതാം അധ്യായം. സഗരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രഹ്മപുത്ര മഹാഭാഗാ! ഭാര്ഗവന്റെ പ്രവർത്തി പറയുക; രാജാവിന്റെ കർമം മൂലം ക്രുദ്ധനായ ആ മഹാവീരൻ എന്തു ചെയ്തു?
Verse 2
वसिष्ठ उवाच गते तस्मिन्महाभागे भृगो पितृपरायणः / रामः प्रोवाच संक्रुद्धो मुञ्चञ्छ्वासान्मुहर्मुहुः
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—പിതൃപരായണനായ മഹാഭാഗ ഭൃഗു പോയശേഷം, രാമൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധനായി വീണ്ടും വീണ്ടും നിശ്വാസം വിട്ടുകൊണ്ട് സംസാരിച്ചു.
Verse 3
परशुराम उवाच अहो पश्यत मूढत्वंराज्ञो ह्युत्पथगामिनः / कार्त्तवीर्यस्य यो विद्वांश्चक्रे ब्रह्मवधोद्यमम्
പരശുരാമൻ പറഞ്ഞു—അഹോ, ദുഷ്പഥഗാമിയായ രാജാവ് കാർത്തവീര്യന്റെ മൂഢത നോക്കുക; പണ്ഡിതനായിട്ടും ബ്രാഹ്മണവധത്തിന് ശ്രമിച്ചു.
Verse 4
दैवं हि बलवन्मन्ये यत्प्रभावाच्छरीरिणः / शुभं वाप्यशुभं सर्वे प्रकुर्वन्ति विमोहिताः
ദൈവം തന്നെയാണ് ബലവാനെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു; അതിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ ശരീരധാരികളായ എല്ലാവരും മോഹിതരായി ശുഭമോ അശുഭമോ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
Verse 5
शृणवन्तु ऋषयः सर्वे प्रतिज्ञा क्रियते मया / कार्त्तवीर्यं निहत्याजौ पितुर्वैरं प्रसाधये
എല്ലാ ഋഷിമാരും കേൾക്കട്ടെ—ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു: യുദ്ധത്തിൽ കാർത്തവീര്യനെ വധിച്ച് പിതാവിന്റെ വൈരം തീർക്കും.
Verse 6
यदि राजा सुरैः सर्वैरिन्द्राद्दैर्दानवैस्तथा / रक्षिष्यते तथाप्येनं संहरिष्यामि नान्यथा
ആ രാജാവിനെ ഇന്ദ്രാദി സർവ്വദേവന്മാരും ദാനവന്മാരും കാത്താലും, ഞാൻ അവനെ തീർച്ചയായും സംഹരിക്കും—മറ്റെങ്ങനെല്ല.
Verse 7
एवमुक्तं समाकर्ण्य रामेण समुहात्मना / जमदग्निरुवाचेदं पुत्रं साहसभाषिणम्
ഉന്നതചിത്തനായ രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞത് കേട്ട ജമദഗ്നി, ധൈര്യവാക്കുകൾ പറഞ്ഞ പുത്രനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
Verse 8
जमदग्निरुवाच श्रुणु राम प्रवक्ष्यामि सतां धर्मं सनातनम् / यच्छ्रुत्वा मानवाः सर्वे जायन्ते धर्मकारिणः
ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു—ഹേ രാമാ, കേൾക്കുക; സത്സജനങ്ങളുടെ സനാതനധർമ്മം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അത് കേട്ടാൽ മനുഷ്യർ എല്ലാവരും ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നവരാകുന്നു.
Verse 9
साधवो ये महाभागाः संसारान्मोक्षकाङ्क्षिणाः / न कस्मैचित्प्रकुप्यन्ति निन्दितास्ताडिता अपि
സംസാരത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മഹാഭാഗ്യരായ സാദുക്കൾ, നിന്ദിക്കപ്പെട്ടാലും അടിക്കപ്പെട്ടാലും ആരോടും കോപിക്കുകയില്ല.
Verse 10
क्षमाधना महाभागा ये च दान्तास्तपस्विनः / तेषां चैवाक्षया लोकाः सततं साधुकारिणाम्
ക്ഷമയെ ധനമായി കരുതുന്ന മഹാഭാഗ്യരായ ദമനശീല തപസ്വികൾ—അത്തരം സത്കർമ്മികളുടേ ലോകങ്ങൾ എപ്പോഴും അക്ഷയമാണ്.
Verse 11
यस्तु दुष्टैस्तु दण्डाद्यैर्वचसापि च ताडितः / न च क्षोभमवाप्नोति स साधुः परिकीर्त्थते
ദുഷ്ടർ ദണ്ഡാദികളാലും വാക്കുകളാലും താഡിച്ചാലും കലങ്ങാത്തവനെയാണ് ‘സാദു’ എന്നു പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത്.
Verse 12
ताडयेत्ताडयन्तं यो न च साधुः स पापभाक् / क्षमयार्ऽहणतां प्राप्ताः साधवो ब्राह्मणा वयम्
അടിക്കുന്നവനെ തിരിച്ചടിക്കുന്നവൻ സാദുവല്ല; അവൻ പാപഭാഗിയാണ്. ഞങ്ങൾ ബ്രാഹ്മണ സാദുക്കൾ; ക്ഷമയാൽ തന്നെയാണ് ആരാധ്യത നേടിയിരിക്കുന്നത്.
Verse 13
नरनाथवधे तात पातकं सुमहद्भवेत् / तस्मान्निवारये त्वाद्य क्षमां कुरु तपश्चर
താതാ! രാജാവിനെ വധിക്കുന്നത് മഹാപാപമാണ്; അതുകൊണ്ട് ഇന്ന് ഞാൻ നിന്നെ തടയുന്നു—ക്ഷമിക്ക, തപസ്സു അനുഷ്ഠിക്ക.
Verse 14
वसिष्ठ उवाच एवं पित्रा समादिष्टं विज्ञाय नृपनन्दन / रामः प्रोवाच पितरं क्षमाशीलमरिन्दमम्
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു: ഹേ രാജകുമാരാ, പിതാവിൻ്റെ ആജ്ഞ അറിഞ്ഞ രാമൻ (പരശുരാമൻ), ക്ഷമാശീലനും ശത്രുക്കളെ ജയിക്കുന്നവനുമായ പിതാവിനോട് പറഞ്ഞു.
Verse 15
परशुराम उवाच शृणु तात महाप्राज्ञ वि५प्तिं मम सांप्रतम् / भवता शम उद्दिष्टः साधूनां सुमहात्मनाम्
പരശുരാമൻ പറഞ്ഞു: ഹേ പിതാവേ, ഹേ മഹാജ്ഞാനീ, എൻ്റെ അപേക്ഷ കേൾക്കൂ. സാധുക്കൾക്കും മഹാത്മാക്കൾക്കും ഉചിതമായ ശാന്തിയെ അങ്ങ് ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു.
Verse 16
म शमः साधुदीनेषु गुरुष्वीश्वरभावनैः / कर्त्तव्यो दुष्टचेष्टेषु न शमः सुखदो भवेत्
ആ ശാന്തി സാധുക്കളിലും ദീനരിലും ഗുരുക്കന്മാരിലും ഈശ്വരഭാവത്തോടെ ആചരിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ദുഷ്ടന്മാരിൽ ശാന്തി സുഖകരമായിരിക്കില്ല.
Verse 17
तस्मादस्य वधः कार्यः कार्त्तवीर्यस्य वै मया / देह्याज्ञां माननीयाद्य साधये वैरमात्मनः
അതുകൊണ്ട് കാർത്തവീര്യനെ ഞാൻ വധിക്കേണ്ടത് ആവശ്യമാണ്. ഹേ മാന്യദേഹാ, എനിക്ക് അനുവാദം നൽകിയാലും. ഇന്ന് ഞാൻ എൻ്റെ പക വീട്ടും.
Verse 18
जमदग्निरुवाच शृणु राम महाभाग वचो मम समाहितः / करिष्यसि यथा भावि तथा नैवान्यथा भवेत्
ജമദഗ്നി പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാഭാഗനായ രാമാ, ഏകാഗ്രതയോടെ എൻ്റെ വാക്കുകൾ കേൾക്കൂ. വിധിയനുസരിച്ച് എന്ത് സംഭവിക്കാനുണ്ടോ, അത് നീ ചെയ്യും; അത് മറിച്ചാകില്ല.
Verse 19
इतो व्रजत्वं ब्रह्माणां बृच्छ तात हिताहितम् / स यद्वदिष्यति विभुस्तत्कर्त्ता नात्र संशयः
ഇപ്പോൾ നീ അവിടെ ചെന്നു, ഹേ താതാ, ബ്രഹ്മാവിനോട് ഹിതാഹിതം ചോദിക്ക. ആ വിഭു പറയുന്നതുതന്നെ ചെയ്യുക; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 20
वसिष्ठ उवाच एवमुक्तः स पितरं नमस्कृत्य महामतिः / जगाम ब्रह्मणो लोकमगम्यं प्राकृतैर्जनैः
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ മഹാമതി പിതാവിനെ നമസ്കരിച്ചു, സാധാരണ ജനങ്ങൾക്ക് അഗമ്യമായ ബ്രഹ്മലോകത്തിലേക്ക് പോയി.
Verse 21
ददर्श ब्रह्मणो लोकं शातकैंभविनिर्मितम् / स्वर्णप्राकारसंयुक्तं मणिस्तंभैर्विमूषितम्
അവൻ ബ്രഹ്മലോകം കണ്ടു—ശാതകുംഭ സ്വർണ്ണത്തിൽ നിർമ്മിതം; സ്വർണ്ണപ്രാകാരങ്ങളോടുകൂടി, മണിസ്ഥംഭങ്ങളാൽ അലങ്കരിതം.
Verse 22
तत्रापश्यत्समासीनं ब्रह्माणममितौजसम् / रत्नसिंहासने रम्ये रत्नभूषणभूषितम्
അവിടെ അവൻ അമിതതേജസ്സുള്ള ബ്രഹ്മാവിനെ ആസീനനായി കണ്ടു—രമ്യമായ രത്നസിംഹാസനത്തിൽ, രത്നാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിതനായി.
Verse 23
सिद्धेन्द्रैश्च मुनीन्द्रैश्च वेष्टितं ध्यानतत्परैः / विद्याधरीणां नृत्यं च पश्यन्तं सस्मितं मुदा
ധ്യാനപരായണരായ സിദ്ധേന്ദ്രന്മാരും മുനീന്ദ്രന്മാരും ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആനന്ദത്തോടെ മന്ദഹാസത്തോടെ വിദ്യാധരിമാരുടെ നൃത്തം നോക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു.
Verse 24
तपसा फलदातारं कर्त्तारं जगतां विभुम् / परिपूर्णतमं ब्रह्म ध्यायतं यतमानसम्
തപസ്സാൽ ഫലം നൽകുന്നവൻ, ലോകങ്ങളുടെ കര്ത്താവും സർവ്വവ്യാപിയായ വിഭുവും ആയ പരിപൂർണ്ണതമായ ബ്രഹ്മത്തെ നിയന്ത്രിത മനസ്സോടെ ധ്യാനിക്കുവിൻ.
Verse 25
गुह्ययोगं प्रवोचन्तं भक्तवृन्देषु संततम् / दृष्ट्वा तमव्ययं भक्त्या प्रणनाम भृगूद्वहः
ഭക്തസമൂഹങ്ങളിൽ നിരന്തരം ഗുഹ്യയോഗം ഉപദേശിക്കുന്ന അവ്യയനായ ആ പ്രഭുവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ഭൃഗുവംശശ്രേഷ്ഠൻ ഭക്തിയോടെ നമസ്കരിച്ചു.
Verse 26
स दृष्ट्वा विनतं राममाशीर्भिरभिनन्द्य च / पप्रच्छ कुशलं वत्स कथमागमनं कृथाः
വിനീതനായി നമസ്കരിച്ച രാമനെ കണ്ടു ആശീർവാദങ്ങളാൽ അഭിനന്ദിച്ച് ചോദിച്ചു—“വത്സാ, സുഖമാണോ? എങ്ങനെ ഇവിടെ എത്തി?”
Verse 27
संपृष्टो विधिना रामः प्रोवाचाखिलमादितः / वृत्तान्तं कार्त्तवीर्यस्य पितुः स्वस्य महात्मनः
വിധിപൂർവം ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ രാമൻ ആദിമുതൽ എല്ലാം പറഞ്ഞു—തന്റെ മഹാത്മാവായ പിതാവ് കാർത്തവീര്യന്റെ സമ്പൂർണ്ണ വൃത്താന്തം.
Verse 28
तच्छ्रुत्वा सकलं ब्रह्मा विज्ञातार्थो ऽपि मानद / उवाच रामं धर्मिष्ठं परिणामसुखावहम्
അത് മുഴുവനും കേട്ട ശേഷം, അർത്ഥം അറിഞ്ഞിരുന്നിട്ടും, മാനദനായ ബ്രഹ്മാ ധർമ്മനിഷ്ഠനായ രാമനോട് പറഞ്ഞു—അത് അവസാനം സുഖം നൽകുന്നതായിരുന്നു.
Verse 29
प्रतिज्ञा दुर्लभा वत्स यां भवन्कृतवान्रुषा / सृष्टि रेषा भगवतः संभवेत्कृपया बटो
വത്സാ, നീ കോപത്തോടെ ചെയ്ത ആ ദുർലഭ പ്രതിജ്ഞ; ഈ സൃഷ്ടി ഭഗവാന്റെ കൃപയാൽ മാത്രമേ സംഭവിക്കൂ, ബാലകാ।
Verse 30
जगत्सृष्टं मया तात संक्लेशेन तदाज्ञया / तन्नाशकारिणी चैव प्रतिज्ञा भवता कृता
താതാ, അവന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഞാൻ ക്ലേശത്തോടെ ലോകം സൃഷ്ടിച്ചു; എന്നാൽ നീ അതിനെ നശിപ്പിക്കുന്ന പ്രതിജ്ഞയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു।
Verse 31
त्रिःसप्तकृत्वो निर्भूपां कर्तुमिच्छसि मेदिनीम् / एकस्य राज्ञो दोषेण पितुः परिभवेन च
ഒരു രാജാവിന്റെ ദോഷവും പിതാവിന്റെ അപമാനവും കാരണം നീ ഇരുപത്തൊന്നു പ്രാവശ്യം ഭൂമിയെ രാജരഹിതമാക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।
Verse 32
ब्रह्मक्षत्र्रियविट्शूद्रैः सृष्टिरेषा सनातनी / आविर्भूता तिरोभूता हरेरेव पुनः पुनः
ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ, ശൂദ്രൻ എന്നിവരാൽ ഘടിതമായ ഈ സനാതന സൃഷ്ടി ഹരിയാൽ തന്നെ വീണ്ടും വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷമായി മറഞ്ഞുപോകുന്നു।
Verse 33
अव्यर्था त्वत्प्रतिज्ञा तु भवित्री प्राक्तनेन च / यद्वायासेन ते कार्यसिद्धिर्भवितुमर्हति
നിന്റെ പ്രതിജ്ഞ വ്യർത്ഥമാകില്ല; പ്രാക്തനകർമ്മപ്രകാരം, പരിശ്രമത്തിലൂടെയെങ്കിലും, നിന്റെ കാര്യസിദ്ധി തീർച്ചയായും ഉണ്ടാകും।
Verse 34
शिवलोकं प्रयाहि त्वं शिवस्याज्ञामवाप्नुहि / पृथिव्यां बहवो भूपाः संति शङ्करकिङ्कराः
നീ ശിവലോകത്തിലേക്ക് പോകുകയും ശിവന്റെ ആജ്ഞ ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുക. ഭൂമിയിൽ അനേകം രാജാക്കന്മാർ ഉണ്ട്; അവർ ശങ്കരന്റെ ദാസന്മാർ.
Verse 35
विनैवाज्ञां महेशस्य को वा तान्हन्तुमीश्वरः / बिभ्रतः कवचान्यङ्गे शक्तीश्चापि दुरासदाः
മഹേശന്റെ ആജ്ഞയില്ലാതെ അവരെ ആരാണ് വധിക്കാൻ കഴിയുക? അവർ ശരീരത്തിൽ കവചങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു; അവരുടെ ശക്തികളും ദുർജ്ജയമാണ്.
Verse 36
उपायं कुरु यत्नेन जयबीजं शुभावहम् / उपाये तु समारब्धे सर्वे सिध्यन्त्युपक्रमाः
ശ്രമത്തോടെ ജയത്തിന്റെ വിത്തും മംഗളഫലദായകവുമായ ഉപായം ചെയ്യുക. ഉപായം ആരംഭിച്ചാൽ എല്ലാ ശ്രമങ്ങളും സിദ്ധിയിലേക്കെത്തും.
Verse 37
श्रीकृष्णमन्त्रं कवचं गृह्ण वत्स गुरोर्हरात् / दुर्ल्लङ्घ्यं वैष्णवं तेजः शिवशक्तिर्विजेष्यति
വത്സാ, ഗുരുവായ ഹരൻ (ശിവൻ) നിന്നു ശ്രീകൃഷ്ണമന്ത്രരൂപ കവചം സ്വീകരിക്ക. അതിക്രമിക്കാനാകാത്ത വൈഷ്ണവ തേജസ്സിനെ ശിവശക്തി ജയിക്കും.
Verse 38
त्रैलोक्यविजयं नाम कवचं परमाद्भुतम् / यथाकथं च विज्ञाप्य शङ्करं लभदुर्लभम्
‘ത്രൈലോക്യവിജയം’ എന്ന പേരുള്ള ഈ കവചം പരമ അത്ഭുതമാണ്. എങ്ങനെയായാലും ശങ്കരനോട് അപേക്ഷിച്ച് ഈ ദുർലഭം നേടുക.
Verse 39
प्रसन्नः स गुणैस्तुभ्यं कृपालुर्दीनवत्सलः / दिव्यपाशुपतं चापि दास्यत्येव न संशयः
അവൻ നിന്റെ ഗുണങ്ങളാൽ പ്രസന്നനായി, കരുണാനിധിയും ദീനവത്സലനും ആകുന്നു. ദിവ്യ പാശുപതാസ്ത്രവും തീർച്ചയായും നൽകും—സംശയമില്ല.
Frequently Asked Questions
It advances the Bhārgava (Bhrigu-line) narrative through Paraśurāma and situates his conflict with Kārttavīrya within a broader royal-historical memory that Sagara seeks to understand as part of dynastic causality.
Jamadagni teaches sādhudharma centered on kṣamā (forbearance): the truly good do not become angry even when insulted or harmed, and such restraint is praised as spiritually fruitful and ethically superior.
Paraśurāma invokes daiva as a force that drives embodied beings toward good or evil, yet he also asserts personal agency through an explicit vow; Jamadagni counters by prioritizing restraint and warning of heavy sin in regicide—creating a deliberate ethical conflict the narrative must resolve.