Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya

Awakening of the King and Morning Observances

स्वीकर्तव्या हि सा धेनुस्त्वया त्वं रत्नभागयतः / तपोधनानां हि कुतो रत्नसंग्रहणादरः

svīkartavyā hi sā dhenustvayā tvaṃ ratnabhāgayataḥ / tapodhanānāṃ hi kuto ratnasaṃgrahaṇādaraḥ

ആ ധേനുവിനെ നീ നിർബന്ധമായും സ്വീകരിക്കണം; നീ രത്നഭാഗ്യവാനാണ്. തപോധനരായ മഹർഷികൾക്ക് രത്നസംഗ്രഹത്തിൽ എന്ത് ആസക്തി?

svīkartavyāto be accepted
svīkartavyā:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsvi√kṛ (धातु) + tavya (क्तव्य प्रत्यय)
FormGerundive (क्तव्य), Feminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); agrees with ‘dhenuḥ’
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormEmphatic particle (निपात-अव्यय)
that
:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
dhenuḥcow
dhenuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhenu (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
tvayāby you
tvayā:
Karana (करण)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun ‘tvad’, Instrumental (तृतीया/3), Singular (एकवचन)
tvamyou
tvam:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottvad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun ‘tvad’, Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
ratna-bhāga-yataḥof one entitled to jewel-share
ratna-bhāga-yataḥ:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeAdjective
Rootratna (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक) + √yam (धातु) + kta (क्त)
FormPast passive participle (क्त) used adjectivally; Masculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Singular (एकवचन); compound sense: ‘of one who is entitled to a share of jewels’ (रत्नस्य भागः यस्य)
tapodhanānāmof ascetics (whose wealth is austerity)
tapodhanānām:
Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
TypeNoun
Roottapas (प्रातिपदिक) + dhana (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Genitive (षष्ठी/6), Plural (बहुवचन); बहुव्रीहि: ‘those whose wealth is austerity’ (तपः धनं येषाम्)
hiindeed
hi:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormEmphatic particle (निपात-अव्यय)
kutaḥhow could there be?
kutaḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootkutaḥ (अव्यय)
FormInterrogative/negative adverb (प्रश्न/निषेधार्थ-अव्यय) ‘whence/how (could there be)?’
ratna-saṃgrahaṇa-ādaraḥdesire/interest in collecting jewels
ratna-saṃgrahaṇa-ādaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootratna (प्रातिपदिक) + saṃgrahaṇa (प्रातिपदिक) + ādara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘interest/respect for collecting jewels’ (रत्नसंग्रहणे आदरः)