Shloka 55
Rāja-prabodhana and Prātaḥ-kṛtya
Awakening of the King and Morning Observances
Devanagari script
तस्मात्स्वीकृत्य तां धेनुं प्रयाहि स्वपुरं नृप / नोचेद्राज्यं परित्यज्य गच्छस्वतपसे वनम्
Transliteration
tasmātsvīkṛtya tāṃ dhenuṃ prayāhi svapuraṃ nṛpa / nocedrājyaṃ parityajya gacchasvatapase vanam
Translation
അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജാവേ, ആ ധേനുവിനെ സ്വീകരിച്ച് നിന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങുക. അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോകുക.
Word by Word
tasmāttherefore; from that
tasmāt:
Apadana (अपादान)
TypeIndeclinable
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun ‘tad’, Ablative (पञ्चमी/5), Singular (एकवचन); used as indeclinable-like connector ‘therefore/from that’
svīkṛtyahaving accepted
svīkṛtya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootsvi√kṛ (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/Gerund (क्त्वा), avyaya usage; ‘having accepted’
tāmthat (her)
tām:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
dhenumcow
dhenum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhenu (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
prayāhigo forth
prayāhi:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra√yā (धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
sva-puramto your own city
sva-puram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + pura (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘one’s own city’
nṛpaO king
nṛpa:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Vocative (सम्बोधन), Singular (एकवचन)
nanot
na:
Sambandha (सम्बन्ध/negation)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-अव्यय)
ucetif (it be) otherwise
ucet:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootucet (अव्यय)
FormConditional particle (यदि-अर्थक-अव्यय) ‘if (otherwise)’; in usage with na = ‘otherwise if not’
rājyamkingdom
rājyam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrājya (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)
parityajyahaving renounced
parityajya:
Purvakala-kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeIndeclinable
Rootpari√tyaj (धातु) + lyap (ल्यप्)
FormAbsolutive/Gerund (ल्यप्), avyaya usage; ‘having abandoned’
gacchago
gaccha:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
FormImperative (लोट्), 2nd person (मध्यमपुरुष), Singular (एकवचन); parasmaipada
sva-tapasefor your own austerity
sva-tapase:
Sampradana (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootsva (प्रातिपदिक) + tapas (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Dative (चतुर्थी/4), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘for one’s own austerity’
vanamto the forest
vanam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvana (प्रातिपदिक)
FormNeuter (नपुंसकलिङ्ग), Accusative (द्वितीया/2), Singular (एकवचन)