Next Verse

Shloka 1

Nakṣatra-Śrāddha (Ancestral Rites Connected with Asterisms) — नक्षत्रश्राद्धम्

इति श्री ब्रहामाण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे नक्षत्रश्राद्धं नाम अष्टादशो ऽध्यायः // १८// शंयुरुवाच किं स्विद्दत्तं पितॄणां तु तृप्तिदं वदतां वर / किंस्वित्स्याच्चिररात्राय किं वानन्त्याय कल्पते

iti śrī brahāmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde śrāddhakalpe nakṣatraśrāddhaṃ nāma aṣṭādaśo 'dhyāyaḥ // 18// śaṃyuruvāca kiṃ sviddattaṃ pitṝṇāṃ tu tṛptidaṃ vadatāṃ vara / kiṃsvitsyāccirarātrāya kiṃ vānantyāya kalpate

ഇങ്ങനെ ശ്രീ ബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ ‘നക്ഷത്രശ്രാദ്ധം’ എന്ന പേരിലുള്ള അഷ്ടാദശ അധ്യായം. ശംയു പറഞ്ഞു—വചനശ്രേഷ്ഠാ! പിതൃകൾക്ക് തൃപ്തി നൽകുന്ന ദാനം ഏത്? ഏത് ദാനം ദീർഘകാല ഫലം നൽകും, ഏത് അനന്തഫലത്തിന് കാരണമാകും?

itithus
iti:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle (इति-निपात)
śrīholy, venerable
śrī:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootśrī (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Indeclinable-like honorific used as prefix; (व्यवहारे अव्ययीभाववत्)
brahmāṇḍein the Brahmāṇḍa (Purāṇa)
brahmāṇḍe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbrahmāṇḍa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular
mahāpurāṇein the great Purāṇa
mahāpurāṇe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmahāpurāṇa (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; कर्मधारयः (mahā ca tat purāṇam)
vāyu-proktespoken by Vāyu
vāyu-prokte:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootvāyu + prokta (प्रातिपदिक; prokta from √vac)
FormNeuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषः sense: ‘spoken by Vāyu’ (vāyunā prokte) qualifying mahāpurāṇe
madhya-bhāgein the middle section
madhya-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmadhya + bhāga (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (madhyasya bhāgaḥ)
tṛtīyein the third
tṛtīye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Roottṛtīya (प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular; ordinal adjective qualifying upoddhātapāde
upoddhāta-pādein the introductory quarter/section
upoddhāta-pāde:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootupoddhāta + pāda (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (upoddhātasya pādaḥ)
śrāddha-kalpein the śrāddha-ritual section
śrāddha-kalpe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootśrāddha + kalpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative (7th/सप्तमी), Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (śrāddhasya kalpaḥ)
nakṣatra-śrāddhamthe ‘nakṣatra-śrāddha’
nakṣatra-śrāddham:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnakṣatra + śrāddha (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः (nakṣatrasya śrāddham)
nāmanamed
nāma:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootnāman (प्रातिपदिक)
FormIndeclinable used to denote naming (नाम-निपात)
aṣṭādaśaḥeighteenth
aṣṭādaśaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootaṣṭādaśa (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular; numeral adjective qualifying adhyāyaḥ; द्विगु (aṣṭa+daśa)
adhyāyaḥchapter
adhyāyaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootadhyāya (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
śaṃyuḥŚaṃyu
śaṃyuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśaṃyu (प्रातिपदिक; proper noun)
FormMasculine, Nominative (1st/प्रथमा), Singular
uvācasaid
uvāca:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootvac (धातु)
FormPerfect (लिट्), Parasmaipada, 3rd person (प्रथम-पुरुष), Singular
kimwhat?
kim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative (1st/2nd), Singular; interrogative pronoun
svitindeed?, I wonder
svit:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvit (अव्यय)
FormInterrogative particle (निपात) adding uncertainty/emphasis
dattamgiven (offering)
dattam:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootdā (धातु)
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative/Accusative, Singular; used substantively ‘that which is given’
pitṝṇāmof/for the ancestors
pitṝṇām:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive (6th/षष्ठी), Plural
tubut, indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात) expressing contrast/emphasis
tṛpti-damgiving satisfaction
tṛpti-dam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottṛpti + da (प्रातिपदिक; -da ‘giver’)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; उपपद-तत्पुरुषः (tṛptiṃ dadāti iti) qualifying dattam
vadatāmof you who speak
vadatām:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeVerb
Rootvad (धातु)
FormPresent active participle (शतृ) in genitive plural (Masculine/Neuter) used as ‘of those who speak’; here addressing sages
varaO excellent one
vara:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootvara (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Vocative (8th/सम्बोधन), Singular
kimwhat?
kim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; interrogative
svitindeed?, I wonder
svit:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsvit (अव्यय)
FormInterrogative particle (निपात)
syātwould be
syāt:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootas (धातु)
FormOptative (विधिलिङ्), Parasmaipada, 3rd person, Singular
cira-rātrāyafor long-lasting (benefit)
cira-rātrāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootcira + rātra (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Dative (4th/चतुर्थी), Singular; कर्मधारयः (cirā rātriḥ)
kimwhat?
kim:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootkim (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular; interrogative
or
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootvā (अव्यय)
FormDisjunctive particle (विकल्प)
anantyāyafor endlessness, for infinite result
anantyāya:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootanantya (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Dative (4th/चतुर्थी), Singular; abstract noun
kalpateis fit/serves, is conducive
kalpate:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkḷp (धातु)
FormPresent (लट्), Ātmanepada, 3rd person, Singular