Adhyaya 12

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पे समिद्वर्णन नामैकादशो ऽध्यायः // ११// सूत उवाच देवाश्चपितरश्चैव अन्योन्यं नियताः स्मृताः / आथर्वणस्त्वेष विधिरित्युवाच बृहस्पतिः

ഇങ്ങനെ ശ്രീബ്രഹ്മാണ്ഡ മഹാപുരാണത്തിൽ, വായുപ്രോക്ത മധ്യഭാഗത്തിലെ തൃതീയ ഉപോദ്ധാതപാദത്തിലെ ശ്രാദ്ധകൽപ്പത്തിൽ ‘സമിദ്വർണന’ എന്ന പേരിലുള്ള പതിനൊന്നാം അധ്യായം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാരും പിതൃകളും പരസ്പരം നിയതരെന്ന് സ്മൃതികൾ പറയുന്നു; ബൃഹസ്പതി—ഇത് ആഥർവണവിധിയാണെന്ന് അരുളിച്ചെയ്തു.

Verse 2

पूजयेत पितॄन्पूर्वं देवांश्च तदनन्तरम् / देवा अपि पितॄन्पूर्वमर्च्चयन्ति हि यत्नतः

ആദ്യം പിതൃകളെ പൂജിക്കണം, പിന്നെ ദേവന്മാരെ. ദേവന്മാരും പരിശ്രമത്തോടെ ആദ്യം പിതൃകളെയേ അർച്ചിക്കുന്നു.

Verse 3

दक्षस्य दुहिता नाम्ना विश्वा नामेति विश्रुता / विश्वाख्यास्तु सुतास्तस्यां धर्मतो जज्ञिरे दश

ദക്ഷന്റെ പുത്രി ‘വിശ്വാ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധയായിരുന്നു; അവളിൽ ധർമ്മനാൽ ‘വിശ്വാ’ എന്ന പേരുള്ള പത്ത് പുത്രിമാർ ജനിച്ചു।

Verse 4

प्रख्याता स्त्रिषु लोकेषु सर्वलोकनमस्कृताः / समस्तास्ते महात्मानश्चेरुरुग्रं महत्तपः

അവർ മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധരും സർവ്വലോകവും നമസ്കരിക്കുന്നവരുമായിരുന്നു; ആ മഹാത്മാക്കൾ എല്ലാവരും ഉഗ്രമായ മഹത്തപസ് അനുഷ്ഠിച്ചു।

Verse 5

हिमवच्छिखरे रम्ये देवर्षिगणसेविते / शुद्धेन मन्सा प्रीता ऊचुस्तान्पितरस्तदा

ഹിമവാന്റെ മനോഹര ശിഖരത്തിൽ, ദേവർഷിഗണങ്ങൾ സേവിക്കുന്ന ആ സ്ഥലത്ത്, ശുദ്ധമനസ്സോടെ സന്തുഷ്ടരായ പിതൃകൾ അപ്പോൾ അവരോട് പറഞ്ഞു।

Verse 6

वरं वृणीध्वं प्रीताः स्म कं कामं कखामहे / एवमुक्ते तु पितृभिस्तदा त्रैलोक्यभावनः

പിതൃകൾ പറഞ്ഞു—“ഞങ്ങൾ പ്രസന്നരാണ്; വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക, ഏതു ആഗ്രഹം നിവർത്തിക്കട്ടെ?” ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അപ്പോൾ ത്രിലോകപോഷകൻ (മറുപടി പറഞ്ഞു).

Verse 7

ब्रह्मोवाच महातेजास्तपसा तैस्तु तोषितः / प्रीतो ऽस्मि तपसानेन कं कामं करवाणि वः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങളുടെ തപസ്സാൽ ഞാൻ, മഹാതേജസ്സുള്ളവൻ, തൃപ്തനായി; ഈ തപസ്സാൽ ഞാൻ പ്രസന്നൻ—നിങ്ങൾക്കായി ഏതു ആഗ്രഹം നിറവേറ്റട്ടെ?”

Verse 8

एवमुक्तास्तदा विश्वे ब्रह्मणा विश्वकर्मणा / ऊचुस्ते सहिताः सर्वे ब्रह्माणां लोकभावनम्

അപ്പോൾ വിശ്വകർമ്മനായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാ വിശ്വേദേവന്മാരും ഒന്നിച്ചു ലോകഭാവനനായ ബ്രഹ്മാവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 9

श्राद्धे ऽस्माकं भवेदंशो ह्येष नः काङ्क्षितो वरः / प्रत्युवाच ततो ब्रह्मा तान्वै त्रिदशपूजितः

അവർ പറഞ്ഞു—“ശ്രാദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങൾക്കും ഒരു അംശം ഉണ്ടാകണം; ഇതാണ് ഞങ്ങൾ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വരം.” അപ്പോൾ ത്രിദശന്മാർ പൂജിക്കുന്ന ബ്രഹ്മാവ് അവർക്കു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 10

भविष्यत्येवमेवं तु काङ्क्षितो वो वरस्तु यः / पितृभिश्च तथेत्युक्तमेवमेतन्न संशयः

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ച വരം ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും.” പിതൃഗണവും ‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 11

सहस्माभिस्तु भोक्तव्यं यत्किं चिद्दृश्यते त्विह / अस्माकं कल्पिते श्राद्धे युष्मानप्राशनं हि वै

ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്നതെന്തായാലും ഞങ്ങളോടൊപ്പം തന്നെ ഭുജിക്കപ്പെടണം; ഞങ്ങൾ നിശ്ചയിച്ച ശ്രാദ്ധത്തിൽ നിങ്ങളുടെ അന്നഗ്രഹണം തീർച്ചയായും ഉണ്ടാകും.

Verse 13

भविष्यति मनुष्येषु सत्यमे तद्ब्रुवामहे / माल्यैर्गन्धैस्तथान्नेन युष्मानग्रे ऽर्च्चयिष्यति /१ १२।१२// अग्रे दत्त्वा तु युष्माकमस्माकं दास्यते ततः / विसर्जनमथास्माकं पूर्वं पश्चात्तु दैवतम्

മനുഷ്യരിൽ ഇങ്ങനെ തന്നെയാകും—ഞങ്ങൾ സത്യം പറയുന്നു. അവർ മാലകളും സുഗന്ധവും അന്നവും കൊണ്ട് ആദ്യം നിങ്ങളെ അർച്ചിക്കും. ആദ്യം നിങ്ങള്ക്ക് നൽകി പിന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് നൽകും; ആദ്യം ഞങ്ങളുടെ വിസർജനം, പിന്നെ ദേവതകളുടെത്.

Verse 14

रक्षणं चैव श्राद्धस्य आतिथ्यस्य विधिद्वयम् / भूतानां देवतानां च पितॄणां चैव कर्मणि

ശ്രാദ്ധത്തിന്റെ സംരക്ഷണവും അതിഥി-സത്കാരത്തിന്റെ ഈ ദ്വിവിധവിധിയും ഭൂതന്മാർ, ദേവന്മാർ, പിതൃഗണം എന്നിവരുടെ കര്‍മത്തില്‍ നിശ്ചിതമാണ്।

Verse 15

एवं कृते सम्यगेतत्सर्वमेव भविष्यति / एवं दत्त्वा वरं तेषां ब्रह्मा पितृगणैः सह

ഇങ്ങനെ ശരിയായി ചെയ്താൽ എല്ലാം തന്നെ സംഭവിക്കും; ഇപ്രകാരം അവർക്കു വരം നൽകി ബ്രഹ്മാവ് പിതൃഗണങ്ങളോടൊപ്പം നിലകൊണ്ടു।

Verse 16

क्षमानुग्रहकृद्देवः संचकार यथोदितम् / वेदे पञ्च महायज्ञा नराणां समुदाहृताः

ക്ഷമയും അനുഗ്രഹവും ചെയ്യുന്ന ദേവൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ ചെയ്തു; വേദത്തിൽ മനുഷ്യർക്കായി അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 17

एतान्पञ्च महायज्ञान्निर्वपेत्सततं नरः / यत्र स्थास्यन्ति दातारस्तत्स्थानं वै निबोधत

മനുഷ്യൻ ഈ അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങളും നിരന്തരം അനുഷ്ഠിക്കണം; ദാതാക്കൾ നിലകൊള്ളുന്ന ആ സ്ഥലം നന്നായി അറിയുക।

Verse 18

निर्भयं विरजस्कं च निःशोकं निर्व्यथक्लमम् / ब्राह्मं स्थानमवाप्नोति सर्वलोकपुरस्कृतम्

അവൻ ഭയരഹിതവും മലിനതരഹിതവും ദുഃഖരഹിതവും വ്യഥാ-ക്ലമരഹിതവും ആയ ബ്രാഹ്മസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അത് സർവ്വലോകങ്ങളിലും ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 19

शूद्रेणापि च कर्त्तव्याः पञ्चैते मन्त्रवर्जिताः / अतो ऽन्यथा तु यो भुङ्क्ते स ऋणं नित्यमश्नुते

ശൂദ്രനും ഈ അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ മന്ത്രമില്ലാതെ ചെയ്യേണ്ടതാണ്. ഇതിന് വിരുദ്ധമായി ഭോഗിക്കുന്നവൻ നിത്യവും ഋണം അനുഭവിക്കുന്നു.

Verse 20

ऋणं भुङ्क्ते स पापात्मा यः पचेदात्मकारणात् / तस्मान्निर्वर्तयेत्पञ्च महायज्ञान्सदा बुधः

സ്വന്തത്തിനായി മാത്രം പാചകം ചെയ്യുന്നവൻ പാപാത്മാവായി ഋണം അനുഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാൻ എപ്പോഴും അഞ്ചു മഹായജ്ഞങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം.

Verse 21

उदक्पूर्वे बलिं कुर्यादुदकान्ते तथैव च / बलिं सुविहितं कुर्या दुच्चैरुच्चतरं क्षिपेत्

ജലത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ബലി ചെയ്യുകയും ജലത്തിന്റെ അവസാനം അതുപോലെ ചെയ്യുകയും വേണം. ബലി ശാസ്ത്രീയമായി ഒരുക്കി ഉയരത്തിൽ നിന്ന് അതിലും ഉയരത്തിൽ അർപ്പിക്കണം.

Verse 22

परशृङ्गं गवां मूत्रं बलिं सूत्रं समुत्क्षिपेत् / तन्निवेद्यो भवेत्पिण्डः पितॄणां यस्तु जीवति

മറ്റൊരു കൊമ്പിന്റെ ദിശയിൽ, ഗോമൂത്രത്തിനടുത്ത്, ബലിയും സൂത്രവും മേലോട്ടുയർത്തി അർപ്പിക്കണം. ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവൻ പിതൃകൾക്ക് നിവേദ്യമായ പിണ്ഡമാകുന്നു.

Verse 23

इष्टेनान्नेन भक्ष्यैश्च भोजयेच्च यथाविधि / निवेद्यं केचिदिच्छन्ति जीवन्त्यपि हि यत्नतः

ഇഷ്ടമായ അന്നവും ഭക്ഷ്യങ്ങളും കൊണ്ടു വിധിപ്രകാരം ഭോജനമൊരുക്കണം. ചിലർ നിവേദ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നു; അവർ പരിശ്രമത്തോടെ ജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 24

देवदेवा महात्मानो ह्येते पितर इत्युत / इच्छन्ति केचिदाचार्यः पश्चात्पिण्डनिवेदनम्

ഈ മഹാത്മ പിതൃദേവന്മാർ ദേവന്മാരുടെയും ദേവന്മാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ചില ആചാര്യർ പിണ്ഡനിവേദനം പിന്നീടാകണമെന്ന് ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 25

पूजनं चैव विप्रणां पूर्वमेवेह नित्यशः / तद्धिधर्मार्थकुशलो नेत्युवाच बृहस्मतिः

ഇവിടെ നിത്യമായി ആദ്യം വിപ്രന്മാരുടെ പൂജ തന്നെ ചെയ്യണം. ധർമ്മാർത്ഥത്തിൽ നിപുണനായ ബൃഹസ്പതി ‘അങ്ങനെ അല്ല’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 26

पूर्वं निवेदयेत्पिण्डान्पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत् / योगात्मानो महात्मानः पितरो योग संभवाः

ആദ്യം പിണ്ഡങ്ങൾ നിവേദിക്കണം; പിന്നെ വിപ്രന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം. പിതൃദേവന്മാർ യോഗാത്മാക്കളും മഹാത്മാക്കളും യോഗസംബവരുമാണ്.

Verse 27

सोममाप्याययन्त्येते पितरो योगसंस्थिताः / तस्माद्दद्याच्छुचिः पिण्डान्योगेभ्यस्तत्परायणः

യോഗത്തിൽ സ്ഥാപിതരായ ഈ പിതൃദേവന്മാർ സോമത്തെ പുഷ്ടിപ്പെടുത്തുന്നു. അതിനാൽ ശുചിയായി, യോഗനിഷ്ഠനായി പിണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിക്കണം.

Verse 28

पितॄणां हि भवेदेतत्साक्षादिव हुतं हविः / ब्रह्मणानां सहस्रस्य योगस्थं ग्रासयेद्यदि

ഇത് പിതൃദേവന്മാർക്കായി നേരിട്ട് ഹോമത്തിൽ അർപ്പിച്ച ഹവിസ്സുപോലെ തന്നെയാകും—യോഗസ്ഥനായ ഒരൊറ്റ ബ്രാഹ്മണനെ ആയിരം ബ്രാഹ്മണന്മാർക്കു തുല്യമായി ഭോജിപ്പിച്ചാൽ.

Verse 29

यजमानं च भोक्तॄंश् च नौरिवाम्भसि तारयेत् / असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

യജമാനനെയും ഭോജകരെയും ജലത്തിൽ നാവുപോലെ കടത്തണം. എവിടെ അസത്കളുടെ പക്ഷപാതവും സത്ജനങ്ങളുടെ അപമാനവും ഉണ്ടോ.

Verse 30

दण्डो दैवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः / इत्वा मम सधर्माणं बालिशं यस्तु भोजयेत्

അവിടെ ദൈവകൃതമായ ഭീകരദണ്ഡം ഉടൻ പതിക്കുന്നു. എന്റെ ധർമ്മത്തിലുള്ള നിർമലനെ വഞ്ചിച്ച് ഭോജിപ്പിക്കുന്നവനിൽ.

Verse 31

आदिकर्म समुत्सृज्य दाता तत्र विनश्यति / पिण्डमग्नौ सदा दद्यद्भोगार्थी प्रथमं नरः

ആദികർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചാൽ ദാതാവ് അവിടെ നശിക്കുന്നു. ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ആദ്യം എപ്പോഴും അഗ്നിയിൽ പിണ്ഡം അർപ്പിക്കണം.

Verse 32

दद्यात्प्रजार्थी यत्नेन मध्यमं मन्त्रपूर्वकम् / उत्तमां कान्तिमन्विच्छन्गोषु नित्यं प्रयच्छति

പ്രജയെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ പരിശ്രമത്തോടെ മന്ത്രപൂർവം മധ്യമദാനം നൽകണം. ഉത്തമകാന്തി തേടുന്നവൻ നിത്യവും പശുക്കൾക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 33

प्रज्ञां चैव यशः कीर्त्तिमप्सु वै संप्रयच्छति / प्रार्थयन्दीर्घामायुश्च वायसेभ्यः प्रयच्छति

പ്രജ്ഞയും യശസ്സും കീർത്തിയും ലഭിക്കാനായി ജലത്തിൽ ദാനം അർപ്പിക്കണം. ദീർഘായുസ്സ് പ്രാർത്ഥിച്ച് കാക്കകൾക്കു ദാനം നൽകണം.

Verse 34

सोकुमार्यमथान्विच्छन्कुक्कुटेभ्यः प्रयच्छति / एवमेतत्समुद्दिष्टं पिण्डनिर्वपणे फलम्

സൗകുമാര്യവും (മൃദുത/സൗമ്യത) ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അത് കുക്കുടങ്ങൾക്ക് അർപ്പിക്കട്ടെ. പിണ്ഡനിർവപണത്തിലെ ഫലം ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 35

आकाशे गमयेद्वापि अप्सु वा दक्षिणामुखः / पितॄणां स्थानमाकाशं दक्षिणा चैव दिग्भेवेत्

ദക്ഷിണമുഖനായി പിണ്ഡം ആകാശത്തിലേക്കോ ജലത്തിലേക്കോ വിടുകയോ അർപ്പിക്കുകയോ ചെയ്യണം. പിതൃകളുടെ സ്ഥലം ആകാശം; ദക്ഷിണദിക്കാണ് അവരുടെ ദിക്ക്.

Verse 36

एके विप्राः पुनः प्राहुः पिण्डोद्धरणमग्रतः / अनुज्ञातस्तु तैर्विप्रैः कामसुद्ध्रियतामित्

ചില വിപ്രർ വീണ്ടും പറയുന്നു—ആദ്യം പിണ്ഡോദ്ധരണം (അഗ്രഭാഗം എടുത്തുയർത്തൽ) ചെയ്യണം. ആ വിപ്രരുടെ അനുവാദത്തോടെ ഇത് ഇഷ്ടാനുസരണം സ്വീകരിക്കാം.

Verse 37

पुष्पाणां च फलानां च भक्ष्याणामन्नतस्तथा / अग्रमुद्धृत्य सर्वेषां जुहुयाद्धव्यवाहने

പുഷ്പങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ, ഭക്ഷ്യങ്ങൾ, അന്നം—ഇവയൊക്കെയുടെയും അഗ്രഭാഗം എടുത്ത് ഹവ്യവാഹന അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്യണം.

Verse 38

भङ्यमन्नं तथा पेयं मूलानि च फलानि च / हुत्वाग्नौ च ततः पिण्डान्निर्वपेद्दक्षिणा मुखः

ഭങ്യ അന്നം, പാനം, മൂലങ്ങൾ, ഫലങ്ങൾ—ഇവയെ അഗ്നിയിൽ ഹോമം ചെയ്ത്, പിന്നെ ദക്ഷിണമുഖനായി പിണ്ഡങ്ങൾ നിർവപണം ചെയ്യണം.

Verse 39

वैवस्वताय सोमाय हुत्वा पिण्डान्निवेद्य च / उदकान्नयनं कृत्वा पश्चाद्विप्रांश्च भोजयेत्

വൈവസ്വതൻ (യമൻ)യും സോമനും വേണ്ടി ഹോമം ചെയ്ത്, പിണ്ഡം നിവേദിച്ച്; ഉദകതർപ്പണം നടത്തി ശേഷം വിപ്രന്മാർക്ക് ഭോജനം നൽകണം.

Verse 40

अनुपूर्वं ततो विप्रान्भक्ष्यैरन्नैश्च शक्तितः / स्निग्धैरुष्णैः सुगन्धैश्च तर्पयेत्तान्रसैरपि

പിന്നീട് ക്രമമായി വിപ്രന്മാരെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഭക്ഷ്യവും അന്നവും, നെയ്യോടുകൂടിയ ഉഷ്ണസുഗന്ധ വിഭവങ്ങളും രസങ്ങളും നൽകി തൃപ്തിപ്പെടുത്തണം.

Verse 41

एकाग्रः पर्युपासीनः प्रयतः प्राञ्जलिः स्थितः / तत्परः श्रद्दधानश्च कामानाप्नोति मानवः

ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ സമീപം ഇരുന്ന്, ശുദ്ധനിയമത്തോടെ, കൈകൂപ്പി നില്ക്കുകയും അതിലേയ്ക്ക് തന്നെ സമർപ്പിതനായി ശ്രദ്ധയോടെ ഇരിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ ഇഷ്ടഫലങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 42

अक्षुद्रत्वं कृतज्ञत्वं दाक्षिण्यं संस्कृतं वचः / तपो यज्ञांश्च दानं च प्रयच्छन्ति पितामहाः

പിതാമഹന്മാർ (പിതൃദേവതകൾ) ഉദാരത, കൃതജ്ഞത, സൗജന്യം, സംസ്കൃതമായ വാക്ക്, തപസ്സ്, യജ്ഞങ്ങൾ, ദാനം എന്നിവ നൽകുന്നു.

Verse 43

अतः परं विधिं सौम्यं भुक्तवत्सु द्विजातिषु / आनुपूर्व्येण विहितं तन्मे निगदतः शृणु

ഹേ സൗമ്യാ! ദ്വിജന്മാർ ഭോജനം കഴിച്ച ശേഷം, ഇനി ക്രമമായി വിധിച്ചിരിക്കുന്ന വിധി ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക.

Verse 44

प्रोक्ष्य भूमिमथोद्धृत्य पूर्वं पितृपरायणः / ततो ऽन्निविकिरं कुर्याद्विधिदृष्टेन कर्मणा

ഭൂമിയെ ജലം തളിച്ച് ശുദ്ധീകരിച്ച് ഉയർത്തി, ആദ്യം പിതൃപരായണനായി, പിന്നെ വിധിപ്രകാരം അന്നം വിതറണം।

Verse 45

स्वधा वाच्य ततो विप्रान् विधिवद्भूरितक्षिणान् / अन्नशेषमनुज्ञाप्य सत्कृत्य द्विजसत्तमान्

പിന്നെ ‘സ്വധാ’ എന്നു ഉച്ചരിച്ച്, വിധിപ്രകാരം ധാരാളം ദക്ഷിണയോടെ വിപ്രന്മാരെ പൂജിക്കണം; അന്നശേഷം സംബന്ധിച്ച് അനുവാദം വാങ്ങി ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരെ ആദരിക്കണം।

Verse 46

प्राञ्जलिः प्रयतश्चैव अनुगम्य विसर्जयेत्

പിന്നെ കൈകൂപ്പി, നിയന്ത്രിതനായി, കൂടെ ചെന്നു അവരെ യാത്രയാക്കണം।