Shloka 56
Pitṛgaṇa-Vibhāga (Classification of the Pitṛs) and the Śrāddha–Soma Nourishment Cycle
Devanagari script
सा त्वन्यं पितरं वव्रे तानतिक्रम्य वै पितॄन् / अमावसुमिति ख्यातमैलपुत्रं नभश्चरम्
Transliteration
sā tvanyaṃ pitaraṃ vavre tānatikramya vai pitṝn / amāvasumiti khyātamailaputraṃ nabhaścaram
Translation
അവൾ ആ പിതൃകളെ അതിക്രമിച്ച് മറ്റൊരു പിതാവിനെ വരിച്ചു—‘അമാവസു’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായ, ഐലപുത്രൻ, ആകാശചാരി.
Word by Word
साshe
सा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; pronoun ‘she’
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात; emphasis/contrast
अन्यम्another
अन्यम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) विभक्ति, एकवचन; agrees with पितरम्
पितरम्father
पितरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म) विभक्ति, एकवचन; Accusative singular
वव्रेchose
वव्रे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवृ (धातु)
Formलिट् (परोक्ष/परिपूर्ण भूत), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
तान्those (fathers)
तान्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; object of अतिक्रम्य
अतिक्रम्यhaving passed over
अतिक्रम्य:
Kriya (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअति-क्रम् (धातु) → अतिक्रम्य (अव्ययभाव/क्त्वान्त)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund); ‘having transgressed/passed over’
वैindeed
वै:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात; emphasis
पितॄन्fathers
पितॄन्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन; in apposition to तान्
अमावसुम्Amāvasu
अमावसुम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअमावसु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; proper name
इतिthus
इति:
Sambandha (उद्धरण)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/समाप्त्यर्थक अव्यय; quotative
ख्यातम्known/called
ख्यातम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootख्या (धातु) → ख्यात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formक्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; agrees with (अमावसुम्) as predicate ‘known as’ (usage often indeclinable-like)
ऐल-पुत्रम्son of Aila
ऐल-पुत्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootऐल (प्रातिपदिक) + पुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (इलस्य/ऐलस्य पुत्रः)
नभश्चरम्sky-roamer
नभश्चरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootनभस् (प्रातिपदिक) + चर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (नभसि चरति)